(TITC) – Được biết đến là “lá phổi xanh” của Đông Nam Bộ, Vườn quốc gia Cát Tiên không chỉ là điểm đến sinh thái nổi tiếng mà nay còn trở thành biểu tượng cho xu hướng du lịch gắn với nông nghiệp và cộng đồng nông thôn – hướng phát triển đang được khuyến khích mạnh mẽ trong chiến lược du lịch bền vững của Việt Nam.
Bước tiến mới với 4 giải thưởng quốc tế về du lịch sinh thái
Tháng 10/2025, Vườn quốc gia Cát Tiên vinh dự được Mạng lưới Du lịch sinh thái châu Á (AEN) trao tặng 4 giải thưởng quốc tế trong khuôn khổ “AEN International Ecotourism Awards 2025”, gồm:
Winner – Hạng mục Biodiversity Conservation (Bảo tồn đa dạng sinh học)
Finalist – Hạng mục Ecotourism Promotion (Quảng bá du lịch sinh thái)
Finalist – Hạng mục Destination Governance (Quản trị điểm đến)
Finalist – Hạng mục Community Champion (Cộng đồng tiêu biểu)
Đây là lần đầu tiên một điểm du lịch sinh thái của Việt Nam đạt được cùng lúc nhiều hạng mục quốc tế, khẳng định vị thế Cát Tiên trên bản đồ du lịch sinh thái toàn cầu. Quan trọng hơn, những giải thưởng này thể hiện nỗ lực song hành giữa bảo tồn thiên nhiên và phát triển sinh kế cộng đồng nông thôn – giá trị cốt lõi của du lịch bền vững.
Thiên nhiên kỳ vĩ – nền tảng cho du lịch sinh thái và nông nghiệp xanh
Trải rộng trên địa bàn 2 tỉnh mới là Đồng Nai và Lâm Đồng, Vườn quốc gia Cát Tiên sở hữu hơn 71.000 ha rừng nguyên sinh, nơi lưu giữ một trong những quần thể sinh học phong phú nhất Việt Nam với hơn 1.700 loài động vật và 1.650 loài thực vật bậc cao, trong đó hàng trăm loài quý hiếm được ghi trong Sách Đỏ thế giới.
Điểm đặc biệt của Cát Tiên là sự giao thoa giữa rừng và nông thôn, giữa hệ sinh thái hoang dã và cuộc sống canh tác nông nghiệp truyền thống của cư dân vùng đệm. Những cánh rừng già xen kẽ ruộng lúa, vườn điều, cà phê, ca cao, cùng các bản làng của người Mạ, S’tiêng, K’Ho, Chơ Ro… tạo nên một bức tranh hài hòa hiếm có giữa con người và thiên nhiên.
Nhờ vậy, du lịch tại đây không chỉ dừng ở trải nghiệm “đi rừng” mà có thể mở rộng sang du lịch nông nghiệp – nông thôn, nơi du khách được khám phá văn hóa, nông nghiệp bản địa trong không gian sinh thái nguyên sơ.
Du lịch nông nghiệp – hướng mở từ vùng đệm Cát Tiên
Vùng đệm của Vườn quốc gia Cát Tiên là nơi sinh sống của hàng nghìn hộ dân – chủ yếu làm nông nghiệp. Trong nhiều năm qua, nhờ các dự án bảo tồn và phát triển sinh kế, người dân đã từng bước chuyển hướng từ canh tác truyền thống sang mô hình nông nghiệp sinh thái kết hợp du lịch.
Trải nghiệm làm nông dân ở Tà Lài (Đồng Nai): du khách được tham gia trồng lúa, hái tiêu, thu hoạch ca cao, cùng người dân nấu ăn, học dệt thổ cẩm và đan lát tre nứa.
Du lịch vườn điều – cà phê hữu cơ ở Nam Cát Tiên (Lâm Đồng): du khách tham quan quy trình trồng, chế biến cà phê và điều theo hướng canh tác bền vững; thưởng thức cà phê nguyên chất tại trang trại, kết hợp tham quan rừng.
Homestay cộng đồng người Mạ – K’Ho: mô hình lưu trú do chính người dân quản lý, kết hợp hướng dẫn du khách đi rừng, tham quan thác nước, hái măng, câu cá suối, nấu ăn truyền thống.
Những hoạt động này không chỉ giúp người dân tăng thu nhập mà còn góp phần giảm áp lực khai thác rừng, tạo động lực để cộng đồng tham gia bảo vệ thiên nhiên.
Mô hình kết hợp “rừng – nông nghiệp – cộng đồng”
Một điểm đáng chú ý trong chiến lược phát triển của Cát Tiên là mô hình “3 trong 1”: (1) Rừng sinh thái – bảo tồn hệ động thực vật quý hiếm, duy trì không gian sinh học tự nhiên. (2) Nông nghiệp xanh – phát triển vùng đệm bằng canh tác hữu cơ, nông nghiệp sinh thái. (3) Cộng đồng nông thôn – tạo sản phẩm du lịch từ văn hóa, nghề truyền thống và ẩm thực bản địa.
Mô hình này giúp kết nối các yếu tố tưởng chừng riêng biệt thành chuỗi giá trị du lịch bền vững. Du khách không chỉ “đến xem rừng”, mà còn “trải nghiệm cuộc sống nông thôn” – từ gieo hạt, hái rau, đan giỏ mây, đến nghe dân ca bản địa bên ánh lửa trại. Đây chính là “linh hồn” của du lịch nông nghiệp – nông thôn trong không gian sinh thái rừng đặc trưng của Việt Nam.
Cát Tiên – điểm hội tụ của nhiều giá trị giáo dục và trải nghiệm
Du lịch sinh thái – nông nghiệp ở Cát Tiên không chỉ phục vụ giải trí mà còn mang giá trị giáo dục và truyền cảm hứng: Giáo dục môi trường gồm các chương trình “Học làm nhà khoa học nhí”, “Một ngày làm kiểm lâm”, “Trồng cây cùng rừng” được thiết kế cho học sinh, sinh viên, giúp thế hệ trẻ hiểu rõ hơn về bảo tồn thiên nhiên.
Trải nghiệm nông nghiệp xanh: Du khách được hướng dẫn quy trình canh tác không hóa chất, làm phân compost, tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp.
Khám phá văn hóa bản địa: Người Mạ và S’tiêng đón du khách bằng điệu múa cồng chiêng, món canh thụt, rượu cần, kể chuyện về rừng và những truyền thuyết xưa.
Những giá trị đó khiến Cát Tiên trở thành điểm học tập thực tế sinh động cho du lịch nông nghiệp, du lịch cộng đồng và bảo tồn môi trường – điều mà ít điểm đến nào ở Việt Nam hội tụ được đầy đủ.
Kết nối du lịch nông thôn vùng Đông Nam Bộ
Với vị trí thuận lợi, Cát Tiên hoàn toàn có thể trở thành hạt nhân liên kết các điểm du lịch nông thôn khu vực Đông Nam Bộ. Từ đây, du khách có thể di chuyển dễ dàng tới các điểm du lịch nông nghiệp đặc sắc như: Trang trại cacao Đồng Nai – nơi trải nghiệm trồng, chế biến socola. Làng nghề đan lát Tân Phú, làng dệt thổ cẩm Tà Lài – sản phẩm OCOP gắn với du lịch. Khu nông nghiệp công nghệ cao Lâm Đồng – kết hợp tour tham quan nông trại hoa, dâu tây, rau sạch. Việc hình thành chuỗi liên kết “rừng – làng – nông trại” sẽ tạo sức hút mới cho vùng Đông Nam Bộ, đồng thời giúp Cát Tiên không chỉ là điểm đến đơn lẻ mà là trung tâm của mạng lưới du lịch sinh thái – nông nghiệp – nông thôn bền vững.
Thách thức và định hướng phát triển bền vững
Dù tiềm năng lớn, phát triển du lịch nông nghiệp – nông thôn tại vùng lõi và vùng đệm Cát Tiên vẫn đối mặt nhiều thách thức: Hạ tầng du lịch chưa đồng bộ, đặc biệt tại các bản làng xa trung tâm. Nhận thức cộng đồng về dịch vụ du lịch và bảo tồn còn hạn chế. Sản phẩm du lịch còn manh mún, thiếu kết nối liên vùng.
Để khắc phục, các chuyên gia cho rằng cần tiếp tục tăng cường đào tạo cộng đồng về quản lý homestay, hướng dẫn viên bản địa, dịch vụ thân thiện môi trường. Hỗ trợ đầu tư hạ tầng xanh, như năng lượng tái tạo, xử lý nước thải, giao thông sinh thái. Xây dựng sản phẩm du lịch OCOP mang thương hiệu “Cát Tiên – Nông nghiệp xanh”. Đẩy mạnh quảng bá quốc tế, gắn du lịch Cát Tiên với hình ảnh “Việt Nam – điểm đến xanh”.
Cát Tiên – biểu tượng của sự giao hòa giữa rừng, nông nghiệp và con người
Hơn 30 năm qua, Vườn quốc gia Cát Tiên vẫn giữ nguyên giá trị cốt lõi: bảo tồn thiên nhiên, phát triển hài hòa cùng con người. Ngày nay, với tầm nhìn mở rộng sang du lịch nông nghiệp – nông thôn, Cát Tiên không chỉ là “vườn di sản” mà còn là biểu tượng của du lịch sinh thái thế hệ mới – nơi du khách đến để tìm về thiên nhiên, học hỏi cách con người sống chan hòa với rừng, với đất, với chính bản thân mình.
Với 4 giải thưởng quốc tế, Cát Tiên đang khẳng định vị thế “điểm đến xanh” hàng đầu Việt Nam, đồng thời mở ra con đường phát triển bền vững cho du lịch sinh thái kết hợp nông nghiệp, nông thôn – mô hình mẫu cho nhiều địa phương trên cả nước.
Trung tâm Thông tin du lịch
