(TITC) – Mỗi năm, khi nước lũ từ đầu nguồn sông Mekong tràn về phủ trắng đồng ruộng, không chống lại thiên nhiên, người dân Đồng Tháp học cách sống thuận theo nhịp lũ. Chính từ tư duy “thuận thiên” ấy, một mô hình độc đáo đã ra đời: nuôi trữ cá đồng mùa nước nổi kết hợp du lịch sinh thái. Đây không chỉ là cách làm sáng tạo của cư dân đầu nguồn, mà còn là minh chứng cho hướng phát triển nông nghiệp – du lịch bền vững, nơi con người hòa hợp với tự nhiên để tạo nên giá trị kinh tế và gìn giữ hệ sinh thái đặc hữu của miền Tây sông nước.
Không bê tông hóa, không thay đổi dòng chảy, mô hình tận dụng hoàn toàn sự ghé thăm của nước lũ – nguồn phù sa, nguồn cá tôm tự nhiên – để tạo nên sinh kế mới.
Mùa lũ hay mùa nước nổi ở Đồng bằng sông Cửu Long thường bắt đầu vào khoảng tháng 8 kéo dài đến tháng 11 hằng năm. Khi vụ lúa hè thu vừa thu hoạch xong cũng là lúc lũ về, nhiều cánh đồng tại các xã đầu nguồn Đồng Tháp được mở cống để nước lũ tràn vào. Cùng với phù sa, các loài cá đồng, tôm, cua theo dòng nước len vào đồng ruộng, mang lại nguồn lợi “trời cho” cho người dân vùng lũ. Thay vì khai thác ồ ạt, người dân nơi đây đã liên kết nhau “bao lưới”, lập các vùng nuôi trữ cá trên ruộng trong 3 đến 4 tháng, chờ khi nước rút sẽ thu hoạch. Vừa bảo vệ nguồn lợi tự nhiên, vừa tạo sinh kế ổn định, mô hình này xuất hiện đầu tiên ở Đồng Tháp từ năm 2019 với quy mô chỉ khoảng 120 ha nhưng với hiệu quả kinh tế và tính bền vững mang lại, mô hình nhanh chóng lan tỏa tại các huyện Hồng Ngự, Tam Nông, Thanh Bình cũ. Năm 2025, toàn tỉnh Đồng Tháp có gần 2.000 ha trữ cá đồng, cho thấy sự đồng thuận cao của cộng đồng đối với mô hình này.
Không dừng lại ở đó, một số nơi bà con còn mạnh dạn kết hợp cho du khách trải nghiệm ngay trên đồng ruộng đang nuôi trữ cá. Điển hình như ở ấp Giồng Bàng (xã Thường Phước), mô hình nuôi cá độc đáo này được triển khai thí điểm từ năm 2023 với quy mô 100 ha, sản lượng cá thu hoạch lên đến hàng chục tấn. Năm 2024, diện tích nuôi trữ cá được mở rộng lên 150 ha với gần 100 hộ dân tham gia. Mùa nước nổi năm nay, bà con đột phá kết hợp nuôi trữ cá với phát triển du lịch cộng đồng đã thu hút một lượng du khách đáng kể từ TP. Hồ Chí Minh và các tỉnh lân cận.
Hay HTX Sản xuất nông nghiệp sinh thái Quyết Tiến (xã Phú Thọ) cũng mạnh dạn đưa thêm yếu tố du lịch vào mô hình được ba năm. Ngay trong vụ đầu tiên thử nghiệm, HTX đã đạt doanh thu tốt từ cả hai nguồn: cá đồng và trải nghiệm du lịch.
Khi đồng ruộng ngập nước, người dân đan lưới, chuẩn bị xuồng, vèo, sẵn sàng chào đón du khách tìm về trải nghiệm. Du khách có thể chèo xuồng ba lá, lội nước, đặt lờ, thả chà, bắt cá đồng, hái rau đồng, hái trái cây mùa nước nổi, cùng người dân chế biến, thưởng thức các món ăn đậm chất miền sông nước, nghe kể chuyện mùa nước nổi, trải nghiệm nét văn hóa vùng biên giới và hơn hết hiểu thêm về cách sống hài hòa cùng thiên nhiên của cư dân miền Tây – sống theo mùa, giữ gìn nguồn nước, tôn trọng hệ sinh thái và trân trọng sản vật đồng ruộng.
Không chỉ đem lại lợi ích kinh tế, mô hình này còn góp phần khôi phục và bảo vệ nguồn lợi thủy sản. Thay vì đánh bắt tận diệt, người dân học được cách quản lý chung vùng nuôi, đặt lưới bao quanh, cấm khai thác trái phép, tuần tra thường xuyên để bảo vệ cá, tôm. Nhờ đó, nguồn cá đồng dần được phục hồi, giúp cân bằng sinh thái và giữ gìn môi trường tự nhiên.
Mô hình này cũng mang đến cơ hội đổi mới trong tư duy sản xuất nông nghiệp: trên cùng một diện tích, người dân có thể luân phiên sản xuất lúa vào mùa khô, và khi mùa lũ về thì chuyển sang nuôi cá, đồng thời mở rộng dịch vụ du lịch – khai thác tối đa lợi thế mùa nước nổi. Đây là hướng đi linh hoạt, giúp ổn định thu nhập và tận dụng tài nguyên thiên nhiên một cách bền vững. Quan trọng hơn, mô hình độc đáo sáng tạo này đã góp phần phục hồi văn hóa sông nước, mang lại cho người dân vùng đất đầu nguồn những giá trị tinh thần vô giá.
Mô hình nuôi trữ cá đồng mùa nước nổi kết hợp du lịch sinh thái đang trở thành minh chứng sống cho khả năng chuyển đổi từ sản xuất nông nghiệp đơn thuần sang nền kinh tế sinh thái đa dạng, bền vững. Với lợi ích kép: bảo tồn nguồn lợi thủy sản, mang lại thu nhập ổn định, đồng thời tạo điểm đến trải nghiệm độc đáo cho du khách, mô hình đang mở ra hướng phát triển mới cho người dân đầu nguồn Đồng Tháp nói riêng, vùng Đồng bằng sông Cửu Long nói chung. Nếu được nhân rộng, quản lý tốt và phát huy hợp lý, đây có thể là một trong những giải pháp mẫu mực để vừa giữ gìn thiên nhiên, vừa tạo sinh kế bền vững cho người dân vùng ngập lũ.
Trung tâm Thông tin du lịch
