(TITC) – Trong xu hướng phát triển du lịch nông nghiệp – nông thôn gắn với sinh kế cộng đồng, các địa phương ven biển đang nỗ lực khai thác những giá trị bản địa để tạo sản phẩm độc đáo, bền vững. Tại Vũng Tàu (địa danh mới), xóm chài Long Sơn và làng nghề mực một nắng Phước Tỉnh đang nổi lên như hai mô hình tiêu biểu, vừa giữ gìn bản sắc văn hóa biển, vừa tạo sinh kế ổn định cho người dân, đồng thời hình thành chuỗi dịch vụ du lịch cộng đồng mang tính đặc thù của vùng ven biển Đông Nam Bộ.
Xóm chài Long Sơn: Không gian nông nghiệp – nông thôn ven biển đặc sắc với sinh kế đầm phá
Nằm bên đầm Dinh – một trong những đầm nước lợ lớn của khu vực, Long Sơn là cộng đồng dân cư lâu đời gắn bó với nghề nuôi hàu, sò huyết, cá bớp, cùng hệ thống nhà bè nối liền trên mặt nước. Dù thuộc không gian biển, Long Sơn vẫn mang đầy đủ đặc trưng của nông thôn ven biển, nơi sinh kế phụ thuộc vào tự nhiên, lao động chân tay và tri thức bản địa tích tụ qua nhiều thế hệ.
Điểm nổi bật nhất của Long Sơn là mô hình nuôi trồng thủy sản nước lợ trên đầm, kết hợp đồng thời mục tiêu kinh tế và du lịch: Du khách di chuyển bằng thuyền nhỏ tham quan hệ thống bè nuôi hàu, sò, cá. Trải nghiệm các hoạt động như thu hoạch hàu, phân loại, rửa hàu, chế biến tại chỗ. Tìm hiểu tri thức bản địa về con nước, mùa gió, kỹ thuật cấy hàu vào giá thể – những kỹ năng được truyền từ đời này sang đời khác.
Sự kết hợp giữa lao động sản xuất và trải nghiệm du lịch hình thành mô hình “nông nghiệp thủy sản trải nghiệm”, giúp người dân tăng thu nhập mà không làm mất đi nhịp sống truyền thống. Đây cũng là một điển hình cho tinh thần du lịch nông thôn: khai thác nghề bản địa, dựa vào cộng đồng, giữ nguyên tính chân thật của đời sống.
Long Sơn không chỉ có sinh kế đầm phá mà còn sở hữu Nhà Lớn Long Sơn – không gian tín ngưỡng gắn với Giáo phái Ông Trần. Quần thể kiến trúc gỗ rộng lớn, nền nếp sinh hoạt cộng đồng, lễ hội Trùng Cửu (Rằm tháng Chín) và đạo lý sống giản dị tạo nên “bản sắc văn hóa nông thôn ven biển” rất độc đáo.
Khai thác du lịch ở đây không dựa vào công trình nhân tạo mà dựa vào văn hóa cộng đồng và cảnh quan sinh thái tự nhiên, phù hợp định hướng phát triển du lịch nông thôn bền vững.
Định hướng phát triển mô hình Long Sơn trong chuỗi du lịch nông thôn
Long Sơn có thể phát triển thành điểm du lịch nông thôn ven biển tiêu biểu, gắn với sinh kế thủy sản và ẩm thực nhà bè. Tuyến trải nghiệm “Một ngày làm cư dân đầm Dinh”. Sản phẩm du lịch cộng đồng phục vụ nhóm khách gia đình – học sinh – khách quốc tế yêu thích trải nghiệm văn hóa bản địa.
Việc bảo tồn môi trường nước lợ, quản lý rác thải trên nhà bè và nâng cao kỹ năng đón khách cho người nuôi hàu là các yếu tố then chốt để mô hình hoạt động bền vững.
Làng nghề mực một nắng Phước Tỉnh: Chuỗi giá trị chế biến hải sản gắn với du lịch nông thôn
Cách Long Sơn không xa, Phước Tỉnh là làng chài lâu đời với nghề chế biến hải sản, trong đó nổi tiếng nhất là mực một nắng. Đây là mô hình du lịch nông thôn ven biển đặc trưng, lấy làng nghề truyền thống làm trọng tâm, gắn sản xuất – chế biến – tiêu thụ – du lịch thành chuỗi hoàn chỉnh.
Mỗi buổi sáng ở Phước Tỉnh, du khách sẽ bắt gặp hình ảnh quen thuộc: những giàn phơi dài phủ kín mực tươi, được xếp đều tăm tắp dưới nắng biển.
Du khách có thể tham quan khu phơi mực, tìm hiểu tiêu chuẩn chọn mực, kỹ thuật phơi “một nắng đạt chuẩn”. Giao lưu với nghệ nhân, nghe chia sẻ về bí quyết giữ độ ngọt thịt, độ dai đặc trưng của mực Phước Tỉnh. Trực tiếp thử các công đoạn đơn giản như xếp mực lên giàn, trở mực, đóng gói. Thưởng thức mực nướng ngay tại chỗ, dùng kèm muối ớt địa phương.
Hoạt động này mang đầy đủ bản chất của du lịch nông thôn tại vùng ven biển, khi du khách được “lao động cùng nông – ngư dân”, học nghề và hiểu sâu về đặc sản bản địa.
Phước Tỉnh hiện có nhiều sản phẩm OCOP như Mực một nắng; Cá dứa phơi; Cá chỉ vàng; Nước mắm nhĩ truyền thống. Việc phát triển du lịch giúp tăng tiêu thụ sản phẩm OCOP, đồng thời thúc đẩy các cơ sở chế biến cải thiện quy trình, bảo đảm an toàn thực phẩm, minh bạch nguồn gốc – những yêu cầu then chốt của ngành du lịch hiện đại.
Làng nghề Phước Tỉnh đóng vai trò quan trọng trong việc tạo sinh kế ổn định cho phụ nữ, người lớn tuổi và lao động nhàn rỗi – nhóm dễ bị tổn thương trong cộng đồng nông thôn. Gìn giữ nghề truyền thống, bảo tồn tri thức bản địa về chế biến hải sản. Tạo điểm dừng chân hấp dẫn cho du khách, kết nối với các tuyến: Vũng Tàu – Long Hải – Phước Tỉnh.
Đây là mô hình tiêu biểu cho cách làm du lịch dựa trên giá trị nông thôn, không phụ thuộc vào đầu tư lớn nhưng mang lại hiệu quả kinh tế cộng đồng rõ rệt.
Kết nối Long Sơn – Phước Tỉnh: Hình thành tuyến du lịch nông nghiệp – nông thôn ven biển đặc thù
Khi kết hợp hai điểm Long Sơn và Phước Tỉnh, địa phương có thể hình thành tuyến du lịch nông nghiệp – nông thôn ven biển đặc sắc: có thể nghiên cứu hình thành tuyến trải nghiệm 1 ngày: Sáng: Khởi hành từ trung tâm Vũng Tàu – Tham quan xóm chài Long Sơn – Trải nghiệm nuôi hàu tại đầm Dinh – Dùng bữa trưa trên nhà bè. Chiều: Di chuyển đến Phước Tỉnh – Tham quan làng nghề mực một nắng – Trải nghiệm chế biến – phơi – nướng mực – Mua sản phẩm OCOP làm quà. Tuyến này đáp ứng nhiều nhóm đối tượng như khách gia đình, đoàn học sinh, khách quốc tế thích tìm hiểu văn hóa bản địa, khách doanh nghiệp kết hợp du lịch.
Định hướng phát triển trong giai đoạn mới
Để mô hình Long Sơn – Phước Tỉnh phát triển bền vững, địa phương cần chú trọng: Quy hoạch không gian sản xuất – không gian đón khách, tránh xung đột giữa lao động và du lịch. Đào tạo kỹ năng du lịch cộng đồng cho ngư dân, diêm dân, nghệ nhân. Ứng dụng chuyển đổi số cho sản phẩm OCOP, điểm đến, bản đồ số nông thôn ven biển. Bảo vệ môi trường đầm phá, bãi phơi, khu sản xuất, hạn chế rác thải nhựa. Xây dựng nhận diện thương hiệu du lịch nông thôn ven biển Vũng Tàu, với Long Sơn – Phước Tỉnh là điểm nhấn.
Xóm chài Long Sơn và làng nghề mực một nắng Phước Tỉnh là hai mô hình tiêu biểu thể hiện rõ cách làm du lịch nông nghiệp – nông thôn gắn với văn hóa biển, dựa vào sinh kế bản địa và giá trị truyền thống. Việc khai thác đúng hướng sẽ góp phần nâng cao thu nhập cho người dân, tạo bản sắc điểm đến và thúc đẩy phát triển du lịch bền vững của Vũng Tàu trong giai đoạn mới.
Trung tâm Thông tin du lịch
