(TITC) – Giữa cao nguyên Lâm Đồng đại ngàn, nơi những đồi thông xanh ngút ngàn và những vườn cà phê bạt ngàn trải dài, có một âm thanh rất riêng, rất đỗi quen thuộc mà bình dị – tiếng khung cửi kẽo kẹt. Âm thanh ấy không chỉ là nhịp sống của những bon làng dân tộc thiểu số mà còn là hơi thở của một di sản văn hóa đã tồn tại qua bao thế hệ. Tuy nhiên, theo dòng chảy của thời gian và sự thay đổi của thị trường, nghề dệt thổ cẩm đã có lúc đứng trước nguy cơ mai một. Nỗi lo lắng ấy đã được xoa dịu bởi một hướng đi mới, đầy sáng tạo và táo bạo: gắn thổ cẩm với kinh doanh du lịch.
Hồn cốt M’nông: Từ bon làng đến điểm đến du lịch
Ngày nay, những người phụ nữ M’nông, Ê Đê tại Lâm Đồng không chỉ đơn thuần dệt thổ cẩm để mặc, để trang trí trong gia đình, mà còn biến mỗi tấm vải, mỗi họa tiết thành một sản phẩm du lịch độc đáo, mang theo câu chuyện văn hóa của dân tộc mình. Họ đã không chờ đợi sự hỗ trợ từ bên ngoài, mà chủ động nương tựa, hỗ trợ nhau thông qua việc thành lập các tổ hợp tác và nhóm dệt, tự mình trở thành những người “đại sứ văn hóa” và những nữ doanh nhân bản địa.
Trong những ngày mưa rả rích, thay vì ẩn mình trong nhà, các chị em bon Pi Nao, xã Nhân Cơ lại quây quần bên nhau. Dù tay vẫn thoăn thoắt luồn từng sợi chỉ, tiếng cười nói vẫn rôm rả, hòa quyện với âm thanh kẽo kẹt của khung cửi. Không gian làm việc chung này đã tạo nên một nguồn năng lượng tích cực, một sự gắn kết cộng đồng mà không một máy móc hiện đại nào có thể thay thế.
Chị H’Yon, Tổ trưởng tổ hợp tác, chia sẻ: “Dệt thổ cẩm là nghề truyền thống và nó gắn liền với văn hóa, tập quán của người M’nông. Mỗi sản phẩm không đơn thuần là chiếc áo, chiếc khăn mà còn chứa đựng nét đẹp văn hóa, thể hiện đặc trưng của đời sống con người nơi đây”. Và để những câu chuyện ấy không chỉ gói gọn trong bon làng, họ đã mở cửa, chào đón du khách đến tham quan và trải nghiệm.
Trải nghiệm “Một ngày làm nghệ nhân”
Điểm đặc biệt trong mô hình du lịch thổ cẩm tại bon Pi Nao chính là trải nghiệm thực tế. Du khách không chỉ ngắm nhìn những tấm thổ cẩm rực rỡ mà còn được chính các nghệ nhân hướng dẫn, tự tay làm quen với khung cửi, tập luồn chỉ và dập từng nhịp để tạo ra một mảnh vải nhỏ. Hoạt động này không chỉ mang tính giải trí mà còn giúp du khách hiểu sâu sắc hơn về sự tỉ mỉ, công phu và lòng kiên trì của người phụ nữ M’nông.
“Tôi được bà và mẹ dạy dệt từ nhỏ nên giờ tôi rất thích dệt, ngày nào chưa ngồi vào khung cửi là thấy khó chịu lắm,” chị H’Noan bộc bạch. Tình yêu nghề sâu sắc của chị H’Noan và các thành viên là yếu tố then chốt để giữ chân du khách. Họ không chỉ truyền dạy kỹ thuật mà còn truyền tải cả niềm đam mê, khiến mỗi trải nghiệm trở nên sống động và ý nghĩa hơn bao giờ hết. Sau buổi trải nghiệm, nhiều du khách đã mua những tấm thổ cẩm do chính tay các chị làm ra, như một cách trân trọng thành quả của họ. Những sản phẩm này, dù số lượng chưa nhiều, nhưng đã trở thành nguồn động viên to lớn cho các chị em trong tổ hợp tác.
Buôn Nui- Đổi mới để vươn xa
Tại buôn Nui, xã Cư Jút, các chị em dân tộc Ê Đê lại mang đến một câu chuyện khác về sự sáng tạo và khả năng thích ứng. Thành lập tổ hợp tác vào đầu năm 2020 với 25 thành viên, họ đã không ngừng học hỏi và đổi mới để đáp ứng thị hiếu của thị trường. Thay vì chỉ dệt những sản phẩm truyền thống, họ đã đa dạng hóa mẫu mã, sản xuất ra những chiếc túi xách, ví, vỏ gối, chăn, mền, võng… với những đường nét hoa văn sắc sảo, bắt mắt.
Chị H’Đá, Tổ trưởng tổ hợp tác, chia sẻ: “Để thu hút khách hàng, chúng tôi phải học cách tạo nên hoa văn độc đáo, phối hợp giữa truyền thống và hiện đại, đưa các chất liệu mới như cotton, chỉ vào dệt thay vì dệt len như trước”. Những họa tiết mới như hình nhà sàn, con chim hay chữ viết đã được đưa vào các sản phẩm, tạo nên sự kết hợp hài hòa giữa bản sắc dân tộc và tính ứng dụng cao trong cuộc sống hiện đại.
Tiếp cận du khách qua kênh hiện đại
Ngoài việc bán hàng trực tiếp tại các bon làng, các tổ hợp tác đã tận dụng công nghệ để mở rộng thị trường du lịch. Những người trẻ như em H’Wun (sinh năm 1993) đã giúp các chị em quảng bá sản phẩm trên các nền tảng mạng xã hội như Facebook, Instagram. Họ chia sẻ những hình ảnh, video về quy trình làm việc, về vẻ đẹp của những tấm thổ cẩm và câu chuyện đằng sau mỗi sản phẩm. Điều này không chỉ giúp họ tiếp cận khách hàng tiềm năng trên toàn quốc mà còn thu hút các tour du lịch đến trực tiếp làng nghề.
Một ví dụ điển hình là đơn hàng lớn từ Đà Nẵng và Đà Lạt: gần 20 tấm thổ cẩm trị giá 35 triệu đồng. Đây là một minh chứng sống động cho thấy sự đổi mới và nỗ lực của các chị em đã được đền đáp. Các sản phẩm của họ không chỉ được đón nhận trong cộng đồng mà còn có tiềm năng phát triển ra thị trường du lịch lớn hơn. Việc kết nối trực tiếp với các đơn vị kinh doanh du lịch đã giúp họ có đầu ra ổn định, giảm thiểu rủi ro và tăng thêm thu nhập.
Nối dài miền thổ cẩm: Gìn giữ di sản, tạo lập tương lai
Hiện nay, trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng đã hình thành 4 tổ hợp tác, 2 tổ liên kết và 4 nhóm dệt. Các tổ, nhóm này hoạt động ổn định, thu hút ngày càng nhiều chị em tham gia, với đủ mọi lứa tuổi và tay nghề. Sự kiện nghề dệt truyền thống của người M’nông được Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia là một sự tôn vinh lớn, khẳng định giá trị lịch sử, văn hóa của nghề truyền thống, đồng thời tạo tiền đề vững chắc cho việc phát triển du lịch.
Để mô hình này phát triển bền vững, các cấp chính quyền địa phương và các đơn vị liên quan cần tiếp tục quan tâm, hỗ trợ. Việc kết nối với các đơn vị kinh doanh du lịch trong và ngoài tỉnh để tìm đầu ra cho sản phẩm thổ cẩm là một hướng đi quan trọng. Bằng cách đưa các tour du lịch đến tận bon làng, du khách có cơ hội lắng nghe câu chuyện về nghề, trực tiếp mua sản phẩm và góp phần vào việc bảo tồn di sản.
Những người phụ nữ dệt thổ cẩm Lâm Đồng không chỉ là những nghệ nhân giữ gìn nghề truyền thống, mà còn là những người tiên phong trong việc phát triển kinh tế du lịch cộng đồng. Tiếng khung cửi không còn chỉ là âm thanh của một quá khứ xa xăm, mà là nhịp đập của một tương lai tươi sáng. Nhờ sự nỗ lực và tình yêu nghề, những sợi chỉ thổ cẩm đang được nối dài, dệt nên một câu chuyện đầy tự hào về sự sống động của văn hóa, về ý chí vươn lên và về sự kết hợp hài hòa giữa bản sắc truyền thống và tư duy hiện đại.
Trung tâm Thông tin du lịch
