(TITC) – Làng Đắk Răng (xã Đắk Răng, huyện Kon Plông, tỉnh Kon Tum – nay thuộc tỉnh Quảng Ngãi sau điều chỉnh địa giới hành chính) là nơi cư trú lâu đời của đồng bào Giẻ – Triêng. Không chỉ lưu giữ nguyên vẹn nét văn hóa truyền thống đặc sắc, cộng đồng nơi đây còn trở thành điểm sáng trong phát triển du lịch nông thôn gắn với du lịch cộng đồng, góp phần khơi dậy sức sống mới cho vùng đất miền núi phía Tây Quảng Ngãi.
Làng du lịch cộng đồng Đắk Răng – Quảng Ngãi. Ảnh: TITC
Đắk Răng nằm giữa không gian thiên nhiên hoang sơ, bao quanh là rừng già, núi đá, thác nước và những nương rẫy xanh mướt. Người Giẻ – Triêng sinh sống trong những ngôi nhà sàn mộc mạc, nếp sinh hoạt vẫn mang đậm tính cộng đồng – cùng nhau trồng trọt, săn bắt, làm thủ công và duy trì các nghi lễ truyền thống quanh năm.
Vẻ đẹp của Đắk Răng không nằm ở sự hiện đại, mà ở chính sự nguyên sơ, chân thực: tiếng cồng chiêng vang vọng mỗi mùa lễ hội, tiếng khung cửi lách cách trong căn nhà sàn, hay khói lam chiều bay lên từ bếp lửa nơi bà con nấu cơm lam, nướng thịt rừng. Tất cả hòa quyện thành bức tranh du lịch nông thôn mang đậm hồn văn hóa Tây Nguyên.
Nhận thấy tiềm năng về cảnh quan và văn hóa bản địa, năm 2018, địa phương đã phối hợp với các tổ chức phát triển vùng cao triển khai mô hình “Làng du lịch cộng đồng Đắk Răng – du lịch nông thôn gắn với bảo tồn văn hóa Giẻ – Triêng”.
Bước đầu, các hộ dân được hỗ trợ chỉnh trang nhà ở, xây dựng khu sinh hoạt cộng đồng, cải tạo lối đi, trồng hoa ven đường và tập huấn kỹ năng làm du lịch. Cộng đồng thành lập Tổ du lịch Đắk Răng, gồm đại diện các hộ gia đình có kinh nghiệm, được giao quản lý các hoạt động đón khách, ẩm thực, văn nghệ và dịch vụ trải nghiệm.
Điểm đáng chú ý là mô hình này không “đem du lịch đến bản”, mà giúp bản làng tự tổ chức, tự làm chủ. Mỗi quyết định – từ giá dịch vụ, lịch lễ hội đến bảo tồn nghề thủ công – đều được người dân bàn bạc, thống nhất.
Làng du lịch cộng đồng Đắk Răng – Quảng Ngãi. Ảnh: TITC
Đắk Răng đã chọn hướng đi khác biệt: khai thác văn hóa truyền thống Giẻ – Triêng làm sản phẩm du lịch đặc trưng. Du khách đến đây không chỉ ngắm cảnh, mà còn được hòa mình vào đời sống của người bản địa: cùng làm rẫy, đi rừng hái măng, đan gùi, dệt thổ cẩm, hay tham gia lễ hội mừng lúa mới, lễ bỏ mả, lễ kết nghĩa anh em. Mỗi trải nghiệm đều chứa đựng giá trị tinh thần sâu sắc – giúp du khách hiểu hơn về triết lý sống gắn bó với thiên nhiên của đồng bào nơi đây.
Ẩm thực làng Đắk Răng cũng là một điểm nhấn độc đáo như: cơm lam, gà nướng, cá suối, rượu cần, rau rừng chấm muối ớt giã tay – tất cả được chế biến từ nguyên liệu tự nhiên, giữ nguyên hương vị núi rừng. Những bữa cơm cộng đồng, nơi người dân và du khách cùng ngồi quanh bếp lửa, trở thành ký ức khó quên với mỗi người ghé thăm.
Điểm du lịch Đắk Răng không chỉ tạo nguồn thu từ dịch vụ lưu trú, ăn uống mà còn thúc đẩy sản xuất nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp. Nhiều hộ dân phát triển sản phẩm OCOP như rượu cần truyền thống, thổ cẩm dệt tay, mật ong rừng, cà phê hữu cơ.
Nhờ du khách đến tham quan và mua hàng, sản phẩm địa phương có đầu ra ổn định, tạo động lực để bà con đầu tư mở rộng quy mô sản xuất. Thu nhập bình quân của hộ tham gia mô hình du lịch tăng 1,5-2 lần so với trước. Đáng chú ý, phụ nữ Giẻ – Triêng trở thành lực lượng nòng cốt trong phát triển du lịch, họ làm thổ cẩm, nấu ăn, biểu diễn văn nghệ, hướng dẫn khách trải nghiệm.
Mô hình Đắk Răng cũng tạo hiệu ứng lan tỏa đến nhiều làng lân cận như Đắk Tăng, Măng Đen học tập kinh nghiệm để phát triển du lịch cộng đồng theo hướng bền vững.
Trong quá trình làm du lịch, Đắk Răng đặc biệt chú trọng bảo tồn văn hóa và môi trường. Làng thống nhất không bê tông hóa không gian, giữ nguyên kiến trúc nhà sàn, hàng rào tre, cổng gỗ truyền thống. Các tour trải nghiệm được thiết kế nhỏ gọn, thân thiện, hạn chế tác động đến môi trường rừng và sinh hoạt cộng đồng.
Làng du lịch cộng đồng Đắk Răng – Quảng Ngãi. Ảnh: TITC
Những người lớn tuổi được mời truyền dạy cồng chiêng, nhạc cụ tre nứa, kể sử thi, dạy nghề thủ công cho lớp trẻ. Lễ hội truyền thống được tổ chức định kỳ hằng năm, không chỉ phục vụ du lịch mà còn duy trì mạch sống văn hóa.
Chính sự gắn kết giữa phát triển kinh tế và gìn giữ bản sắc đã giúp Đắk Răng khác biệt – trở thành ví dụ điển hình về mô hình du lịch cộng đồng của đồng bào dân tộc thiểu số ở miền Trung – Tây Nguyên.
Qua quá trình triển khai, có thể rút ra một số kinh nghiệm quan trọng từ mô hình du lịch nông thôn Đắk Răng: Lấy cộng đồng làm trung tâm: Mọi hoạt động du lịch phải do người dân làm chủ, Nhà nước hỗ trợ về định hướng, đào tạo và hạ tầng. Bảo tồn văn hóa làm nền tảng: Du lịch không thể tách khỏi bản sắc; việc giữ nguyên phong tục, lễ hội, kiến trúc truyền thống là yếu tố tạo nên giá trị khác biệt. Kết hợp du lịch với sinh kế nông nghiệp – OCOP: Sản phẩm địa phương chính là cầu nối giữa du khách và cộng đồng. Phát triển du lịch xanh, bền vững: Hạn chế rác thải, bảo vệ môi trường, khai thác có kiểm soát để không phá vỡ hệ sinh thái tự nhiên.
Trong giai đoạn tới, làng du lịch cộng đồng Đắk Răng đặt mục tiêu trở thành điểm du lịch nông thôn tiêu biểu của vùng núi Quảng Ngãi, gắn với tuyến du lịch sinh thái – văn hóa Kon Plông – Măng Đen – Đắk Răng.
Địa phương dự kiến đầu tư thêm hạ tầng giao thông, mở rộng dịch vụ lưu trú, phát triển sản phẩm du lịch trải nghiệm rừng – suối – nông nghiệp hữu cơ, đồng thời đẩy mạnh quảng bá trên nền tảng số. Bên cạnh đó, Đắk Răng sẽ tiếp tục gìn giữ di sản cồng chiêng, nghệ thuật kể Khan và thổ cẩm Giẻ – Triêng – những giá trị làm nên “hồn cốt” du lịch vùng cao.
Từ bản làng nghèo nơi vùng núi xa xôi, Đắk Răng đã vươn lên trở thành mô hình du lịch nông thôn tiêu biểu, cho thấy sức mạnh của cộng đồng trong việc tự đổi mới, tự phát triển mà vẫn giữ vững bản sắc văn hóa.
Trung tâm Thông tin du lịch
