(TITC) – Giữa không gian sông nước hữu tình của thủ phủ miền Tây, Chợ nổi Cái Răng – Cần Thơ từ lâu đã trở thành biểu tượng sống động của văn hóa giao thương trên miền sông rạch. Được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, chợ nổi không chỉ là nơi buôn bán hàng hóa nông sản, mà còn là minh chứng độc đáo cho lối sống, tập quán canh tác và sinh hoạt của cư dân miệt vườn đồng bằng.
Chợ nổi Cái Răng. Ảnh: TITC
Không gian di sản độc đáo giữa lòng đô thị sông nước
Ra đời hơn một thế kỷ, chợ nổi Cái Răng hình thành từ nhu cầu giao thương nông sản của các vùng cù lao, cù lao Tân Lộc, Phong Điền, Trường Long, kênh Rạch Ngã… Khi đường bộ chưa phát triển, ghe xuồng chính là “đòn gánh” vận chuyển trái cây, lúa gạo, đồ gia dụng khắp vùng. Đến hôm nay, tâm thức “chợ trên sông” vẫn nguyên vẹn:
Thương hồ bắt đầu họp từ 4-5 giờ sáng, khi những chiếc ghe hàng bật đèn leo lét, trải dài thành một quần thể buôn bán trên mặt nước. Cây bẹo – chiếc sào tre treo các loại nông sản – trở thành “bảng hiệu” đặc trưng, tạo nên cảnh quan không nơi nào trên cả nước có được. Những tiếng rao, tiếng máy nổ, tiếng sóng vỗ hòa cùng mùi thơm của thơm, mít, khoai, dừa… tạo nên “bản giao hưởng” của đời sống vùng sông nước.
Chợ nổi Cái Răng không chỉ là nơi mua bán, mà còn là không gian văn hóa sống, nơi lưu giữ tri thức dân gian về canh tác, mùa vụ, nghề thương hồ và văn hóa ẩm thực đặc trưng như hủ tiếu ghe, cà phê kho, bún riêu chợ nổi.
Trong chiến lược phát triển du lịch tại Cần Thơ, chợ nổi Cái Răng chính là “điểm tụ” quan trọng kết nối du khách với hệ sinh thái du lịch nông thôn của vùng.
Từ chợ nổi, du khách dễ dàng tiếp cận các điểm du lịch nông thôn tiêu biểu như: Vườn trái cây Phong Điền, nơi trải nghiệm hái chôm chôm, sầu riêng, măng cụt. Làng nghề bánh tráng Thuận Hưng, làng hoa Ba Bộ, làng cacao – những điểm đến đặc sắc cho thấy sự phong phú của hệ sinh thái nông nghiệp. Các homestay sinh thái ven sông với trải nghiệm tát mương bắt cá, làm bánh dân gian, đi cầu khỉ, học chế biến món miền Tây…
Chợ nổi là trung tâm trung chuyển nông sản từ các vùng nông thôn Cần Thơ và lân cận, góp phần kích thích tiêu thụ trái cây, rau củ theo mùa. Hỗ trợ quảng bá các sản phẩm OCOP, sản phẩm thủ công truyền thống. Tạo điều kiện để thương lái và nông dân tiếp cận khách du lịch, tăng giá trị thương mại.
Đặc biệt, nhiều đơn vị đã phát triển mô hình “Ghe du lịch – điểm bán sản vật địa phương”, nơi du khách vừa tham quan vừa mua quà tặng như bánh trái, mật ong, ca cao, trái cây sấy, đồ thủ công.
Những trải nghiệm được du khách yêu thích nhất ở đây gồm: Ăn sáng trên ghe với hủ tiếu chan, hủ tiếu khô, bánh mì thịt nướng. Tham quan ghe bán trái cây và nghe kể chuyện nghề thương hồ. Trải nghiệm nấu hủ tiếu, làm bánh lá dứa, bánh kẹp… ngay trên sông. Nhiều doanh nghiệp du lịch đã xây dựng tour ẩm thực sông nước kết hợp âm nhạc đờn ca tài tử, mang đến cảm xúc hoàn toàn khác biệt.
Văn hóa chợ nổi Cái Răng (Cần Thơ) được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào năm 2016. Chợ nổi Cái Răng cũng là điểm đến nổi tiếng trên bản đồ du lịch quốc tế. Quá trình gìn giữ và phát huy di sản trong du lịch vẫn đang được nỗ lực thực hiện.
Việc chợ nổi được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia giúp khẳng định giá trị lịch sử, văn hóa của cộng đồng cư dân sông nước. Làm rõ nét bản sắc miệt vườn trong hành trình du lịch nông thôn. Tạo động lực để địa phương gìn giữ lối sống thương hồ và phát triển du lịch có kiểm soát.
Trong thời gian vừa qua, chính quyền Cần Thơ đã triển khai nhiều giải pháp bảo tồn như sắp xếp lại khu vực neo đậu, đảm bảo an toàn đường thủy. Hỗ trợ thương hồ tiếp cận dịch vụ tín dụng và chuyển đổi sinh kế kết hợp du lịch. Tổ chức Ngày hội Du lịch Chợ nổi Cái Răng hằng năm với hoạt động đua ghe, hội thi trái cây, ẩm thực dân gian, diễu hành ghe hoa… qua đó giữ gìn và lan tỏa giá trị di sản.
Để chợ nổi Cái Răng tiếp tục là sản phẩm du lịch trọng điểm của vùng, địa phương cần chú trọng phát triển tuyến du lịch nông thôn – sông nước theo chủ đề, gắn chợ nổi với vườn trái cây, làng nghề, khu miệt vườn sinh thái. Đa dạng hóa dịch vụ trên ghe: quầy thông tin du lịch, quầy bán OCOP, trải nghiệm chế biến món ăn. Xây dựng sản phẩm đêm và bình minh: chợ nổi ban mai, tour ngắm hoàng hôn kết hợp đờn ca tài tử. Ứng dụng công nghệ số: bản đồ số chợ nổi, hệ thống đặt dịch vụ, thanh toán không tiền mặt cho thương hồ. Thúc đẩy liên kết giữa nông dân – thương lái – doanh nghiệp du lịch, tạo chuỗi giá trị nông sản – du lịch bền vững.
Chợ nổi Cái Răng – Cần Thơ không chỉ là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia mà còn là điểm kết nối chiến lược giữa du lịch nông thôn, du lịch sinh thái sông nước và thương mại nông sản của vùng đồng bằng. Bảo tồn và khai thác chợ nổi theo hướng bền vững sẽ góp phần làm phong phú bản sắc du lịch Cần Thơ, đồng thời nâng tầm sản phẩm du lịch nông thôn miền Tây trong giai đoạn phát triển mới.
Trung tâm Thông tin du lịch
