(TITC) – Giữa miền nắng gió đặc trưng của vùng đất Ninh Thuận cũ (nay thuộc tỉnh Khánh Hòa), làng dệt thổ cẩm Mỹ Nghiệp hiện lên như một bức tranh sống động về văn hóa, con người và nghề truyền thống của đồng bào Chăm. Được mệnh danh là “cái nôi” của nghề dệt thổ cẩm, Mỹ Nghiệp ngày nay không chỉ là niềm tự hào của người dân địa phương mà còn là điểm đến hấp dẫn trên hành trình du lịch nông thôn – nơi du khách có thể lắng nghe tiếng khung cửi gõ nhịp và cảm nhận nhịp sống bình dị của làng quê Chăm giữa lòng xứ “Nắng như Phan, gió như Rang”.
Bước chân vào con đường nhỏ dẫn vào làng, du khách sẽ nghe vang vọng âm thanh “lạch cạch” của khung dệt hòa lẫn tiếng trò chuyện thân tình của những người phụ nữ Chăm. Dưới đôi tay khéo léo của họ, từng sợi chỉ, từng gam màu như đang kể lại câu chuyện của bao thế hệ – câu chuyện về sự cần cù, sáng tạo và tình yêu quê hương.
Nghệ nhân dệt thổ cẩm
Điều đặc biệt ở Mỹ Nghiệp là nghề dệt được gìn giữ theo truyền thống mẫu hệ của người Chăm – “mẹ truyền con nối”. Ngay từ thuở nhỏ, các cô gái Chăm đã được mẹ dạy cách quay sợi, nhuộm màu, dệt vải. Những người phụ nữ tài hoa trong làng được trao trọng trách dệt nên những tấm vải dùng trong nghi lễ thiêng liêng, đồng thời truyền lại tri thức cho con cháu như một sợi dây kết nối không bao giờ đứt giữa quá khứ và hiện tại.
Ngày xưa, nguyên liệu chính của nghề là bông vải được trồng ngay tại địa phương, cùng với các loại thuốc nhuộm hoàn toàn tự nhiên: màu đen từ trái thị rừng, đỏ từ cây phun pan, vàng từ củ nghệ… Công đoạn nhuộm sợi đòi hỏi sự tinh tế và kinh nghiệm để tạo nên những gam màu vừa rực rỡ vừa hài hòa – phản ánh con mắt thẩm mỹ độc đáo của người Chăm.
Sản phẩm tại Làng dệt thổ cẩm Mỹ Nghiệp
Mỗi tấm thổ cẩm Mỹ Nghiệp được tạo ra qua hàng chục công đoạn tỉ mỉ: từ tách bông, quay sợi, nhuộm màu, đánh ống, bắt chỉ đến dệt hoa văn. Giá trị đặc sắc nhất của thổ cẩm Mỹ Nghiệp nằm ở nghệ thuật tạo hoa văn – nơi người thợ phải đếm từng sợi chỉ, luồn từng đường dệt để khắc họa những hình tượng quen thuộc trong đời sống: hạt nếp nổ, bông mai, mắt gà, mai rùa, con trâu, con rồng… Mỗi họa tiết đều mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc, là sự gửi gắm niềm tin, ước vọng và tình cảm của người Chăm vào từng sợi chỉ.
Nổi bật trong đó là những hoa văn truyền thống như Bingu Tamun (hình quả trám) – biểu tượng cho sự sinh sôi, Bingu Bimong (hình tháp) tượng trưng cho tín ngưỡng, hay Bingu Ganuer Matrindik Caguer – hình thần Siva cưỡi chim trĩ, thể hiện sự giao hòa giữa con người và thần linh.
Điều làm nên nét quyến rũ riêng của thổ cẩm Mỹ Nghiệp là mỗi tấm vải đều là độc bản, không có hai sản phẩm nào giống hệt nhau. Bởi lẽ, mỗi người thợ dệt thổi hồn và cảm xúc riêng vào tác phẩm của mình, khiến cho từng đường nét, sắc màu đều mang một câu chuyện, một tâm hồn riêng biệt.
Để bảo tồn và phát triển làng nghề, Hợp tác xã dệt thổ cẩm Mỹ Nghiệp được thành lập từ năm 2010, trở thành nơi quy tụ các nghệ nhân, tổ chức sản xuất và trưng bày sản phẩm phục vụ du khách. Các gian hàng đầy màu sắc trong làng không chỉ giới thiệu những tấm vải truyền thống mà còn đa dạng hóa sản phẩm như cà vạt, túi xách, ví, áo ghi lê, balô…kết hợp giữa nét truyền thống và hơi thở hiện đại, đáp ứng nhu cầu trong nước và xuất khẩu.
Đến năm 2024, làng nghề đã có nhiều sản phẩm được công nhận OCOP 3 sao cấp tỉnh, tiêu biểu như khăn thổ cẩm, ví và túi thời trang Mỹ Nghiệp. Từ những sợi chỉ bông vải và khung dệt mộc mạc, sản phẩm Mỹ Nghiệp đã vươn tầm thương hiệu – giữ được hồn nghề, lại dựng được giá trị mới.
Ngày nay, du khách đến Mỹ Nghiệp không chỉ để tham quan mà còn để trải nghiệm. Bạn có thể hóa thân thành những cô gái Chăm duyên dáng, tự tay thử dệt từng sợi chỉ dưới sự hướng dẫn tận tình của các nghệ nhân, cảm nhận sự kiên nhẫn và tinh tế ẩn trong từng động tác.
Hiện tại, làng có khoảng 700 hộ dân với hơn 4.000 nhân khẩu, trong đó 500 nghệ nhân vẫn miệt mài gìn giữ khung dệt truyền thống. Chính quyền địa phương đã đưa làng nghề vào chương trình bảo tồn và phát triển du lịch văn hóa nông thôn, nhằm gìn giữ bản sắc dân tộc và nâng cao đời sống người dân.
Làng dệt Mỹ Nghiệp hôm nay không chỉ là nơi lưu giữ tinh hoa văn hóa Chăm mà còn là điểm sáng của du lịch cộng đồng, nơi du khách được sống chậm lại, lắng nghe tiếng khung cửi và cảm nhận nhịp thở của một làng nghề hơn trăm năm tuổi. Giữa sắc màu rực rỡ của thổ cẩm và tiếng cười giòn tan của người dân, Mỹ Nghiệp kể cho bạn nghe câu chuyện của thời gian – câu chuyện được dệt nên bằng sợi chỉ của tình yêu, truyền thống và niềm tự hào dân tộc.
Trung tâm Thông tin du lịch
