(TITC) – Tại xã Châu Phong, tỉnh An Giang, nơi dòng sông Hậu hiền hòa ôm trọn những nếp nhà sàn trăm năm tuổi, cộng đồng người Chăm đã sống và gìn giữ một nền văn hóa độc đáo. Từ ẩm thực, trang phục, đến nghề dệt thổ cẩm và kiến trúc truyền thống, tất cả đều tạo nên một bức tranh đa sắc màu, một di sản sống động giữa lòng miền Tây sông nước.
Theo thời gian, những giá trị ấy đứng trước nguy cơ mai một. Nỗi trăn trở của các bậc cao niên về một thế hệ kế thừa ngày càng lớn dần, cho đến khi một “làn gió mới” thổi về từ những người trẻ. Họ trở về quê hương, không chỉ với trái tim đầy tự hào về cội nguồn, mà còn với kiến thức, kỹ năng hiện đại, sẵn sàng biến những giá trị truyền thống thành động lực để phát triển du lịch, đưa “hồn quê” của dân tộc mình vươn xa, trở thành một câu chuyện thành công về sự kết hợp hài hòa giữa bảo tồn và phát triển.
Tình yêu quê hương: Sự trở về của thế hệ tiên phong
Trong nhiều năm, những người trẻ Chăm ở Châu Phong đều tìm kiếm cơ hội học tập và làm việc tại các thành phố lớn. Cuộc sống hiện đại, nhịp sống hối hả và những công việc có thu nhập ổn định dường như đã lôi cuốn họ rời xa nếp nhà sàn, xa những tấm thổ cẩm và xa tiếng trống Rabana quen thuộc. Nỗi lo của các bậc cha ông rằng nghề dệt thổ cẩm, nghề làm tung lò mò (lạp xưởng bò) sẽ chỉ còn trong ký ức cứ lớn dần. Đã từng có lúc, làng dệt thổ cẩm nổi tiếng một thời chỉ còn duy nhất một hộ giữ nghề, như một lời cảnh báo thầm lặng về sự phai nhạt của văn hóa.
Thế nhưng, chính trong những môi trường mới, những người trẻ ấy đã nhận ra giá trị vô song của cội nguồn. Họ hiểu rằng, những gì họ đang có không chỉ là một nghề, một món ăn, mà là một di sản vô giá. Sự trở về của họ không phải là một bước lùi, mà là một quyết định táo bạo, một sự lựa chọn có ý thức để gánh vác sứ mệnh bảo tồn. Họ mang theo vốn ngoại ngữ lưu loát, kỹ năng giao tiếp chuyên nghiệp và sự am hiểu công nghệ, biến những thứ tưởng chừng là điểm yếu của một làng quê thành lợi thế vượt trội.
Anh A Zid, một hướng dẫn viên trẻ tuổi, là một trong những người đầu tiên nhận thấy tiềm năng ấy. Từng làm việc ở môi trường năng động, anh nhận ra rằng du khách ngày nay không chỉ muốn tham quan, mua sắm, mà họ khao khát được trải nghiệm, được tìm hiểu và được lắng nghe những câu chuyện chân thật. “Tôi chọn trở về quê để có nhiều thời gian ở gần gia đình,” anh chia sẻ, “nhưng khi bắt đầu làm du lịch cùng cộng đồng, tôi nhận ra đây không chỉ là một công việc, mà là một sứ mệnh đầy tự hào. Được góp phần giữ gìn và truyền đạt những giá trị văn hóa, tôn giáo của đồng bào Chăm là một việc rất ý nghĩa.”
Tung lò mò: Từ đặc sản ẩm thực đến trải nghiệm văn hóa
Trong số những người trẻ trở về, chị Hứa Thị Rokyah là một trong những ví dụ điển hình nhất về sự kết hợp giữa truyền thống và đổi mới. Là con gái út của ông Hứa Hoàng Vũ, chủ cơ sở lạp xưởng bò ANAS nổi tiếng, chị đã từ bỏ công việc có mức lương ổn định ở TP. Hồ Chí Minh để về quê. Mong muốn lớn nhất của chị là giới thiệu nét ẩm thực độc đáo của dân tộc, đưa tung lò mò không chỉ là một món ăn mà là một câu chuyện văn hóa.
Ngay khi trở về, Rokyah đã thực hiện một cuộc “cách mạng” nhỏ tại cơ sở của gia đình. Chị đầu tư máy móc hiện đại để đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, cải thiện quy trình đóng gói để sản phẩm trở nên chỉn chu hơn, dễ dàng vận chuyển và bảo quản. Dù vậy, bí quyết truyền thống và hương vị đặc trưng của tung lò mò vẫn được giữ nguyên vẹn. Sự nỗ lực này đã được đền đáp xứng đáng khi sản phẩm tung lò mò ANAS được công nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao, khẳng định chất lượng và mở rộng cánh cửa ra thị trường lớn hơn.
Tuy nhiên, thành công của Rokyah không chỉ dừng lại ở việc kinh doanh. Chị đã biến cơ sở sản xuất của mình thành một điểm đến du lịch văn hóa. Bằng cách kết nối với các hướng dẫn viên du lịch trong và ngoài tỉnh, chị đã đưa tung lò mò vào danh sách các điểm dừng chân bắt buộc trong hành trình khám phá làng Chăm. Du khách đến đây không chỉ để mua sắm, mà còn được Rokyah tận tình hướng dẫn, giới thiệu về từng công đoạn chế biến: từ việc chọn thịt, thái lát, tẩm ướp gia vị theo công thức truyền thống, cho đến khi từng chiếc lạp xưởng được nhồi vào ruột bò một cách khéo léo. Chị còn kể những câu chuyện đằng sau vị ngon hấp dẫn, về ý nghĩa của món ăn trong văn hóa, trong đời sống tinh thần của người Chăm, thu hút sự tò mò và tạo ấn tượng sâu sắc cho du khách. Chị còn tận dụng mạng xã hội để quảng bá sản phẩm, giới thiệu mở rộng nét văn hóa làng Chăm nói chung, biến mỗi sản phẩm trở thành một “đại sứ” văn hóa.
Thổ cẩm và du lịch cộng đồng: Khi nghệ thuật trở lại với đời sống
Nếu tung lò mò đại diện cho ẩm thực, thì nghề dệt thổ cẩm chính là linh hồn của nghệ thuật truyền thống Chăm. Nỗi trăn trở về nghề dệt sắp mai một đã thôi thúc chị Sa Fi Nah, thế hệ thứ tư trong gia đình giữ nghề, trở về quê sau 10 năm du học và làm việc ở nước ngoài. Chị nhận ra rằng, để giữ nghề không thể chỉ dựa vào một mình. Chị đã kết nối với các bạn đồng lứa, những người cũng có chung khát vọng, để cùng nhau thổi “làn gió mới” vào du lịch cộng đồng.
Nhóm của Sa Fi Nah đã phát huy tối đa tính năng động, am hiểu công nghệ và vốn ngoại ngữ để xây dựng một mô hình du lịch hoàn chỉnh. Họ không chỉ dẫn khách tham quan mà còn đóng vai trò là những người hướng dẫn viên, thuyết minh bài bản về mọi khía cạnh của đời sống Chăm: từ nếp sinh hoạt, ẩm thực, trang phục, đến đời sống tâm linh. Họ đã tạo ra những trải nghiệm du lịch đa dạng, biến mỗi chuyến đi thành một hành trình khám phá và học hỏi.
Một chuyến đi đến làng Chăm sẽ được thiết kế chương trình để du khách tham quan nhà sàn trăm năm tuổi để được tận mắt chiêm ngưỡng kiến trúc truyền thống, tìm hiểu về lối sống và những câu chuyện về lịch sử gia đình. Khám phá Thánh đường Hồi giáo để hiểu hơn về tín ngưỡng, về vai trò của Hồi giáo trong đời sống tinh thần của cộng đồng. Thưởng thức nghệ thuật truyền thống qua việc xem biểu diễn nhạc trống Rabana, nghe những câu chuyện về ý nghĩa của âm nhạc trong các nghi lễ, lễ hội. Trải nghiệm nghề truyền thống khi tận tay sờ vào những sợi chỉ, học cách dệt những đường nét thổ cẩm, để hiểu hơn về sự tỉ mỉ, kiên nhẫn của người thợ. Thưởng thức ẩm thực từ tung lò mò, cà ri dê đến các món ăn đặc trưng khác, tạo nên một hành trình trải nghiệm giác quan.
Nhóm của Sa Fi Nah đã sử dụng mạng xã hội để quảng bá hình ảnh làng Chăm, tạo ra những video, hình ảnh chất lượng cao để thu hút du khách. Họ cũng giúp nhau kết nối các tour, tuyến, thiết kế hành trình phù hợp với thời gian và chi phí của từng đoàn khách. Nhờ sự phối hợp ăn ý, mỗi du khách đến đây đều có một trải nghiệm tốt nhất có thể, tạo ra ấn tượng mạnh mẽ để họ tiếp tục lan tỏa câu chuyện về làng Chăm đến với người khác.
Tầm nhìn và lời hứa cho tương lai
Sự trở về và nỗ lực của những người trẻ Chăm ở Châu Phong đã không chỉ giúp các ngành nghề truyền thống có chỗ đứng trong nền kinh tế hiện đại, mà còn khơi dậy niềm tự hào và ý thức giữ gìn bản sắc trong cộng đồng. Họ đã chứng minh rằng, giá trị văn hóa không phải là thứ để cất giữ trong viện bảo tàng, mà là thứ để sống, để lan tỏa và để phát triển.
Với anh A Zid, mỗi du khách đến làng Chăm đều là một cơ hội để truyền đạt một thông điệp ý nghĩa: “Mỗi người Chăm đều có trách nhiệm giữ gìn những giá trị văn hóa tốt đẹp vốn có của cộng đồng hoặc ít nhất có thể tìm lại những giá trị đã mất hoặc gần mất đi.”
Mô hình du lịch cộng đồng của họ đang trở thành một hình mẫu cho sự phát triển bền vững. Nó tạo ra thu nhập ổn định cho người dân, bảo tồn các di sản văn hóa, đồng thời giáo dục du khách về sự đa dạng và giàu có của nền văn hóa Việt Nam. Khi những người trẻ Chăm tiếp tục thổi “hồn” vào di sản, họ không chỉ đưa hồn quê vươn xa mà còn đảm bảo rằng, những giá trị cốt lõi của dân tộc mình sẽ được viết tiếp, được trân trọng và được lan tỏa cho nhiều thế hệ mai sau.
Trung tâm Thông tin du lịch
