(TITC) – Nhắc đến mô hình Đồng quản lý, bảo vệ nguồn lợi hải sản, có lẽ địa danh Hàm Thuận Nam không còn là cái tên xa lạ. Đây là địa phương tiên phong trong cả nước áp dụng mô hình này, với 3 Hội Cộng đồng ngư dân được thành lập ở 3 xã ven biển Tân Thành, Tân Thuận, Thuận Quý (nay sáp nhập thành xã Tân Thành, thuộc tỉnh Lâm Đồng). Mô hình này không chỉ giúp phục hồi nguồn lợi thủy sản mà còn mở ra những tiềm năng mới cho phát triển du lịch bền vững.
Sức sống mới từ mô hình Đồng quản lý
Sau khi sáp nhập, xã Tân Thành sở hữu chiều dài đường bờ biển khoảng 23,5 km, với tổng số 135 chiếc tàu cá đang hoạt động khai thác trên biển và hơn 500 chiếc thuyền thúng tham gia khai thác tại vùng biển ven bờ. Vùng biển này được đánh giá có nguồn lợi thủy sản phong phú, đa dạng, với nhiều hệ sinh thái quan trọng bao gồm rạn san hô, thảm cỏ biển, rạn đá ngầm. Đặc biệt, nhiều loài thân mềm hai mảnh vỏ được phân bố với mật độ lớn dọc ven biển của tỉnh.
Năm 2016, mô hình thí điểm Đồng quản lý đã được triển khai thực hiện tại xã Thuận Quý và đến năm 2018 được nhân rộng tại Tân Thành, Tân Thuận với đối tượng chính là sò lông, hệ sinh thái rạn san hô, bạch tuộc, ốc hương… Đây là các tổ chức cộng đồng đầu tiên trong cả nước được công nhận và giao quyền bảo vệ nguồn lợi thủy sản theo Luật Thủy sản năm 2017.
Ông Đậu Trọng Trung – Chủ tịch Hội Cộng đồng ngư dân Tân Thuận chia sẻ: “Nơi đây là xã bãi ngang, nên toàn xã chủ yếu là ghe, thuyền đánh cá nhỏ. Với số hội viên tham gia Hội Cộng đồng 3 khu vực ven biển hiện nay là 288 người, chúng tôi thực hiện mô hình Đồng quản lý trong bảo vệ nguồn lợi thủy sản với diện tích vùng biển được giao là 43,4 km2.”
Những năm gần đây, nguồn lợi thủy sản và hệ sinh thái biển tại khu vực đồng quản lý đã có sự phát triển mạnh mẽ, sinh sôi nảy nở tại các bãi rạn Hòn Lan, Mũi Ngựa, Suối Nhum… Riêng thủy sản hai mảnh vỏ như sò lông, dòm nâu, nghêu lụa… đã phục hồi mạnh mẽ dưới đáy biển, mang lại nguồn thu nhập ổn định cho ngư dân hành nghề khai thác biển. “Kết quả đó đủ chứng minh hội hoạt động hiệu quả, nguồn lợi thủy sản nơi đây hồi sinh đáng kinh ngạc. Những người bỏ biển trước đây đều quay về làm ăn khấm khá”, ông Trung phấn khởi cho biết.
Hoạt động chủ yếu của ngư dân vùng ven biển này là nghề lưới, câu, bẫy ốc, mực với các loại hải sản phong phú như cá trích, cá mai, đục, đù, bạc má, cá sòng, mực ống, mực nang, tôm, ghẹ… dựa vào kinh nghiệm và mùa vụ mà ngư dân sử dụng các loại lưới phù hợp (lưới cá, lưới ghẹ, rập ốc…).
Hướng đến du lịch sinh thái và cộng đồng: Nâng cao giá trị kinh tế biển
Nhiều ngư dân cho rằng, bên cạnh việc thực hiện mô hình Đồng quản lý giúp tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng ngư dân trong vùng, thì tiềm năng du lịch từ biển cũng cần được khai thác một cách bài bản, để tăng nguồn thu nhập cho người dân, cũng như tạo sự sôi động, nhộn nhịp cho vùng biển Tân Thành.
Thạc sĩ Lại Duy Phương – Viện Nghiên cứu Hải sản, thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong những lần đến khảo sát vùng biển Tân Thành đã nhận định: “Trong cát đáy vùng biển này có tỷ lệ bùn và lẫn nhiều vỏ động vật thân mềm. Vùng nước thường xuyên có dòng chảy thủy triều, tốc độ cực đại ở tầng mặt có thể đạt 54 cm/s. Do đó, đáp ứng đầy đủ tiêu chí để hình thành mô hình khuyến ngư phù hợp, góp phần phát triển nuôi trồng thủy sản bền vững, gắn với bảo vệ môi trường và đặc biệt, có thể hướng đến phát triển du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng.”
Theo đó, ông Phương đã đề xuất 3 mô hình tiềm năng: nuôi quảng canh sò lông tại khu vực biển Thuận Quý, nuôi vẹm xanh tại mũi Hòn Lan – Tân Thành và nuôi hàu Thái Bình Dương.
Theo các thành viên của Hội Cộng đồng ngư dân, khi được triển khai mô hình nuôi biển với con nuôi phù hợp, cũng như tạo điều kiện cho ngư dân phát triển du lịch sinh thái, du lịch trải nghiệm bài bản như câu mực đêm, bắt ốc, tham quan lồng, bè nuôi hải sản… thì mô hình Đồng quản lý của Hội Cộng đồng ngư dân nơi đây sẽ được lan tỏa mạnh mẽ hơn. Khi đó, không chỉ có sự hợp tác chặt chẽ giữa kiểm ngư, biên phòng và ngư dân, mà còn mở rộng tới các doanh nghiệp du lịch, các công ty lữ hành. Điều này sẽ bảo đảm sự bền vững của các hoạt động kinh tế, môi trường trong cộng đồng, giúp thu nhập của bà con ven biển ngày càng khởi sắc và đưa Hàm Thuận Nam trở thành một điểm đến hấp dẫn trên bản đồ du lịch biển Việt Nam.
Trung tâm Thông tin du lịch
