(TITC) – Nhắc đến những làng nghề truyền thống của xứ Nẫu, không thể bỏ qua làng nghề nước mắm Gành Đỏ – một biểu tượng lâu đời của nghề làm mắm vùng biển Phú Yên (nay thuộc xã Xuân Thọ, tỉnh Đắk Lắk). Làng nghề được UBND tỉnh Phú Yên(cũ) công nhận theo Quyết định số 283 ngày 17/02/2009, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong hành trình khẳng định thương hiệu nước mắm Gành Đỏ trên bản đồ ẩm thực Việt.
Từ giọt cá cơm – thành tinh túy nước mắm
Từ bao đời nay, người dân Gành Đỏ vẫn gắn bó với nghề làm nước mắm truyền thống. Từ chỗ chỉ vài hộ gia đình muối cá để dùng trong nhà, dần dần, kỹ thuật chế biến, ủ chượp được truyền dạy và nhân rộng, tạo nên một làng nghề mang đậm bản sắc vùng biển Tuy An.
Hiện nay, làng nghề có 132 hộ dân, trong đó 9 hộ vẫn duy trì sản xuất nước mắm truyền thống, 24 hộ chế biến và kinh doanh hải sản khô, cùng hơn 130 hộ đánh bắt cá cơm, cá nục tươi – nguồn nguyên liệu chính cho các cơ sở sản xuất. Dù trải qua nhiều thăng trầm, tình yêu nghề và niềm tự hào về giọt nước mắm quê hương vẫn được người dân nơi đây gìn giữ, truyền lại qua nhiều thế hệ.
Nguyên liệu làm nên nước mắm Gành Đỏ là cá cơm tươi và muối Tuyết Diêm – loại muối hạt nổi tiếng của vùng Sông Cầu. Cá được chọn phải thật tươi, không để ươn hôi, vì chỉ khi đó mới cho ra thứ nước mắm trong, thơm và đậm vị. Muối cũng phải được sàng lọc kỹ, sạch và tinh khiết để đảm bảo quá trình ủ chượp đạt chất lượng cao nhất.
Các hộ làm mắm nơi đây chia sẻ, mỗi mẻ nước mắm được ủ từ 12 đến 16 tháng, tùy theo điều kiện thời tiết và kỹ thuật của từng cơ sở. Đặc biệt, người Gành Đỏ có bí quyết riêng khi kết hợp cá cơm và cá nục theo tỷ lệ 1 tấn cá cơm tươi trộn 100kg cá nục tươi, ủ cùng muối trong thùng gỗ lớn. Chính sự phối hợp này đã tạo nên hương vị đậm đà, hậu ngọt và hương thơm đặc trưng không lẫn với bất kỳ nơi nào khác.
Trải qua nhiều công đoạn tỉ mỉ từ rửa, muối, ủ chượp, phơi nắng, rút nước cốt đến phơi nắng lần hai, người dân Gành Đỏ phải kiên nhẫn chờ đủ nắng, đủ thời gian để giọt mắm chín tới. Khi ấy, nước mắm mới đạt được màu cánh gián óng ánh, vị mặn mòi, thơm nồng và lưu lại vị ngọt tự nhiên của cá biển – thứ hương vị khiến ai từng nếm thử đều nhớ mãi.
Giá trị kinh tế và hướng đi mới cho sản phẩm địa phương
Không chỉ giữ gìn nghề truyền thống, nước mắm Gành Đỏ còn góp phần quan trọng trong việc giải quyết đầu ra cho ngư dân địa phương, tạo việc làm ổn định và nâng cao thu nhập cho hàng chục hộ dân.
Trong bối cảnh thị trường cạnh tranh, các cơ sở sản xuất nước mắm Gành Đỏ đang nỗ lực đổi mới: Cải tiến bao bì, nhãn mác, khẳng định thương hiệu sản phẩm OCOP địa phương; Ứng dụng công nghệ bảo quản và chiết rót hiện đại, song vẫn giữ nguyên công thức và phương pháp ủ chượp truyền thống; Đa dạng hóa sản phẩm, từ nước mắm cốt nguyên chất, nước mắm nhỉ, đến nước mắm pha sẵn phục vụ du lịch và xuất khẩu.
Bên cạnh đó, việc kết hợp làng nghề với phát triển du lịch trải nghiệm cũng mở ra hướng đi mới: du khách có thể trực tiếp tham quan quy trình sản xuất, tìm hiểu văn hóa biển và thưởng thức hương vị mắm ngay tại nơi ra đời.
Mỗi chai nước mắm Gành Đỏ không chỉ là sản phẩm của lao động mà còn là kết tinh của tình yêu quê hương và tinh thần bền bỉ của người dân xứ biển. Dù thời gian trôi, giữa nhịp sống hiện đại, hương vị ấy vẫn như lời nhắc nhở về một nghề xưa, về nét đẹp văn hóa ẩm thực Việt Nam.
Nếu có dịp đến vùng biển xinh đẹp này, đừng quên ghé làng nghề nước mắm truyền thống Gành Đỏ nơi mà chỉ cần nghe mùi mắm thơm nồng trong nắng gió, bạn sẽ hiểu thế nào là “hương vị của biển cả trong từng giọt mắm”.
| Hiện Làng nghề nước mắm Gành Đỏ có ba hộ sản xuất nước mắm là Tân Lập, Bà Mười, Vạn Tín được công nhận sản phẩm OCOP 3 sao. Các hộ đều có phương án bảo vệ môi trường làng nghề đáp ứng các tiêu chí đề ra. Được công nhận là sản phẩm OCOP thì nước mắm Gành Đỏ của Làng nghề mới có điều kiện phát triển, vươn tầm ra ngoài tỉnh, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao thị hiếu người tiêu dùng và thị trường. Làng nghề có điều kiện tốt là đánh bắt hải sản thuận lợi, nguồn lao động dồi dào, những điểm cơ sở buôn bán đều nằm dọc QL 1A, nên việc tiêu thụ sản phẩm nước mắm, hải sản khô các loại khá thuận lợi. |
Trung tâm Thông tin du lịch
