(TITC) – Bến Tre từ lâu được mệnh danh là “xứ dừa” của miền Tây Nam Bộ, nơi những rặng dừa trải dài bạt ngàn theo con nước Cửu Long. Chính nơi đây đã hình thành và nuôi dưỡng một nghề thủ công truyền thống đặc sắc: nghề làm kẹo dừa – món quà ngọt ngào gắn liền với hình ảnh đất và người xứ biển cù lao.
Nghề làm kẹo dừa tại Bến Tre (nay là tỉnh Vĩnh Long) có tuổi đời hơn một thế kỷ. Xuất hiện vào khoảng những năm 30 của thế kỷ XX, bắt nguồn từ huyện Mỏ Cày, những viên kẹo đầu tiên ra đời mang hương vị độc đáo, thơm ngọt, béo ngậy từ nước cốt dừa, tạo nên đặc sản “kẹo Mỏ Cày” – sau này nổi tiếng khắp cả nước với cái tên kẹo dừa Bến Tre.
Dưới bàn tay khéo léo và tài hoa của những người thợ lành nghề, từng viên kẹo dừa ra đời mang trong mình hương vị đậm đà, tinh túy của quê hương. Hương thơm béo ngậy của nước cốt dừa hòa quyện với sự ngọt ngào dịu nhẹ của mạch nha và đường cát vàng, tạo nên những viên kẹo dẻo dai, ngọt ngào nhưng không gắt, hấp dẫn vị giác một cách tinh tế. Mạch nha phải được làm từ thóc nếp loại ngon, đã lên mầm; nước cốt dừa phải được ép từ những trái dừa già, béo ngậy. Còn đường, nhất định phải là đường cát vàng, có vị ngọt thanh chứ không đậm đà như đường cát trắng.
Quy trình làm kẹo dừa tưởng chừng đơn giản, lại đòi hỏi sự tỉ mỉ và kinh nghiệm lâu năm. Khi chưa có sự hỗ trợ của máy móc, người thợ phải tự tay chuẩn bị mọi thứ từ sáng sớm, từ nạo dừa, ép lấy nước cốt, nấu mạch nha, cho đến quay nấu kẹo và gói từng viên kẹo. Nguyên liệu chính là cơm dừa già đã nạo, được ép lấy nước cốt dừa béo thơm. Nước cốt này được nấu chung với đường và mạch nha trong những chảo lớn bằng đồng, đặt trên bếp lửa đỏ rực. Người thợ phải khuấy đều tay trong suốt nhiều giờ để hỗn hợp đạt độ sánh mịn, dậy mùi thơm riêng biệt. Đây là giai đoạn quan trọng nhất, bởi chỉ cần thiếu kinh nghiệm hoặc lơ là lửa sẽ khiến kẹo bị cháy hoặc không đạt cấu trúc mềm dẻo.
Khi kẹo đạt độ, người thợ trút ra mặt phẳng đã thoa một lớp dầu để không dính, rồi cán đều và cắt thành từng thanh nhỏ. Sau đó, kẹo được gói bằng bánh tráng mỏng để giữ độ dẻo, bên ngoài bọc thêm lớp giấy màu bắt mắt. Công đoạn gói kẹo được thực hiện thủ công, thể hiện sự khéo léo và nhịp điệu lao động hài hòa của đôi tay người thợ làng nghề.
Ngày nay, nhiều máy móc hiện đại đã được ứng dụng vào quá trình sản xuất, giúp tăng năng suất và chất lượng. Tuy vậy, những cơ sở sản xuất kẹo dừa truyền thống vẫn luôn giữ gìn những phương pháp thủ công từ bao đời để bảo tồn hương vị đặc trưng.
Để đáp ứng nhu cầu ngày càng phong phú của thị trường, các nghệ nhân Bến Tre đã biến tấu thêm nhiều hương vị khác như sầu riêng, đậu phộng, cacao, lá dứa… mang đến cho người thưởng thức những trải nghiệm mới mẻ nhưng vẫn giữ được cái hồn của kẹo dừa truyền thống.
Không chỉ dừng lại ở sản xuất, làng nghề còn trở thành điểm đến du lịch hấp dẫn. Hiện nay, du khách có thể dễ dàng tìm thấy nhiều cơ sở sản xuất kẹo dừa truyền thống tại các huyện Mỏ Cày Nam, Mỏ Cày Bắc, Châu Thành và ngay tại thành phố Bến Tre cũ. Tham quan xưởng kẹo, du khách được tận mắt xem quy trình nấu kẹo, nghe người dân kể về lịch sử nghề, và đặc biệt là tự tay làm nên những viên kẹo độc đáo mang dấu ấn riêng của mình. Những tour du lịch sinh thái kết hợp trải nghiệm làm kẹo dừa ngày càng trở nên phổ biến, thu hút đông đảo du khách, đặc biệt là khách quốc tế.
Nghề làm kẹo dừa không chỉ đơn thuần là một hoạt động sản xuất mà còn là một phần không thể thiếu trong văn hóa của người dân Bến Tre. Việc bảo tồn và phát triển nghề làm kẹo dừa không chỉ giúp gìn giữ những giá trị truyền thống mà còn góp phần thúc đẩy du lịch địa phương, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân.
Kẹo dừa Bến Tre đã vượt ra khỏi ranh giới vùng miền, trở thành sản phẩm đặc trưng của Việt Nam trong nhiều hội chợ quốc tế. Các hộ và cơ sở sản xuất mạnh dạn cải tiến bao bì, đăng ký thương hiệu, đạt chứng nhận an toàn thực phẩm, đưa sản phẩm xuất khẩu sang nhiều nước trên thế giới. Với du khách, kẹo dừa trở thành món quà không thể thiếu sau mỗi chuyến ghé thăm xứ cù lao.
Năm 2024, kẹo dừa Bến Tre đã vinh dự góp mặt trong danh sách 70 món bánh kẹo ngon nhất thế giới do chuyên trang ẩm thực Taste Atlas bình chọn. Đây là một minh chứng cho vị thế của kẹo dừa như một biểu tượng văn hóa ẩm thực độc đáo của Việt Nam.
Làng nghề kẹo dừa Bến Tre không chỉ mang giá trị kinh tế mà còn là biểu tượng văn hóa – nơi hương vị truyền thống được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Trong hành trình phát triển du lịch bền vững, nơi đây tiếp tục là điểm nhấn đặc sắc, góp phần làm phong phú bản đồ trải nghiệm văn hóa ẩm thực miền Tây Nam Bộ.
Trung tâm Thông tin du lịch
