(TITC) – Nghệ thuật trình diễn dân gian của các dân tộc ở Lâm Đồng rất đa dạng, phong phú và mang những nét độc đáo riêng biệt. Mỗi dân tộc đều sở hữu các loại hình dân ca, dân vũ, dân nhạc truyền thống, tạo nên bản sắc văn hóa không thể trộn lẫn. Đặc biệt, các dân tộc bản địa nơi đây đã góp phần làm nên nét đặc sắc của một vùng đất của rừng, của hoa và của biển, không chỉ gìn giữ di sản mà còn biến chúng thành tài nguyên quý giá để phát triển du lịch.
Di sản phong phú và niềm tự hào dân tộc
Nổi bật trong các loại hình dân ca phải kể đến: hát kể, hát khan, hát yalyao, tầm pớt, hát thơ, hát ru, hát đối đáp, giao duyên, hát mmuinh, kưt kdjâ, các làn điệu nau m’pring, hát ân tình, hát bắt chài, hò bả trạo… Dân nhạc truyền thống với các bài bản cổ truyền đi cùng các loại nhạc cụ độc đáo như: chiêng, tù và, khèn bầu, đàn t’rưng, đinh năm, đinh put, trống ghinăng, paranưng, kèn saranai, chămpí… Dân vũ cũng vô cùng đa dạng với các điệu múa: xoang, tamya arya, múa khiêl, múa xòe, múa quạt, múa đội nước, múa khăn… Tất cả tạo nên một bức tranh văn hóa đầy màu sắc, sống động.
Đặc biệt, di sản Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên là một tổng thể hài hòa của các loại hình diễn xướng dân ca, dân vũ, dân nhạc. Nghệ nhân ưu tú Ma Bio (thôn Diom, xã Dran), một người con của đồng bào Churu ở Lâm Đồng, chia sẻ: “Với đồng bào chúng tôi, diễn xướng cồng chiêng luôn giữ vị trí quan trọng trong đời sống văn hóa, tinh thần. Ở đó, một loạt các phong tục tập quán, các loại hình nghệ thuật dân gian được trình diễn.”
Nghệ nhân Ma Bio cũng bày tỏ niềm tự hào khi ngày càng nhiều du khách tìm về các lễ hội của buôn làng, hòa mình cùng nhịp cồng chiêng, khèn bầu, vũ điệu arya, lắng nghe hát kể, hát giao duyên, hát ru… trong một đêm lửa trại ấm cúng và thưởng thức rượu cần. “Chúng tôi cảm thấy tự hào, càng thêm yêu di sản văn hóa của dân tộc mình và không ngừng truyền dạy cho các con, các cháu”, ông Ma Bio nhấn mạnh.
Biến di sản thành sản phẩm du lịch độc đáo
Nhận thức đúng giá trị to lớn của dân ca, dân vũ, dân nhạc, các chủ thể nắm giữ di sản đã và đang tận dụng hiệu quả tài nguyên văn hóa quý báu này. Họ chủ động tổ chức trình diễn tại các khu, điểm du lịch, biến những giá trị truyền thống thành những sản phẩm mang bản sắc riêng biệt, thực sự có sức hút mạnh mẽ với du khách.
Điển hình là chị Liêng Hót Thái Hòa (xã Cam Ly – Đà Lạt), người đã nỗ lực xây dựng Câu lạc bộ (CLB) cồng chiêng, tập hợp nhiều bạn trẻ trong buôn làng mình để tập luyện các tiết mục diễn tấu cồng chiêng. Chị còn khéo léo kết hợp các làn điệu dân ca, các vũ điệu xoang mô phỏng đời sống lao động sản xuất, xây dựng nhiều tiết mục đặc sắc, đưa nghệ thuật trình diễn của người K’Ho gần gũi với khán giả. Những hoạt động này không chỉ phục vụ du khách đến với điểm du lịch Làng K’Ho Cil của chị mà còn làm cho dân ca, dân vũ, dân nhạc thêm sức sống và giá trị.
Chính sách và định hướng phát triển bền vững
Để bảo tồn và phát huy hiệu quả các giá trị này, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) Lâm Đồng đã triển khai đề án “Bảo tồn, phát huy giá trị dân ca, dân vũ, dân nhạc của các dân tộc thiểu số tỉnh Lâm Đồng gắn với phát triển du lịch” giai đoạn 2021-2030. Thời gian qua, Sở đã có nhiều hoạt động thiết thực nhằm gìn giữ, bảo tồn nguyên bản, phát huy giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời khích lệ sáng tạo các giá trị văn hóa mới.
Cụ thể, Sở đã tiến hành sưu tầm, phục dựng, phổ biến các loại hình diễn xướng dân ca, dân vũ, dân nhạc. Hướng tới mục tiêu mỗi khu, điểm du lịch cộng đồng, mỗi thôn, buôn vùng đồng bào dân tộc thiểu số duy trì hoạt động thường xuyên một CLB văn nghệ chất lượng. Trong đó, có 70 – 80% các loại hình dân ca, dân vũ, dân nhạc được hỗ trợ bảo tồn, phục dựng, các giá trị tiêu biểu được khai thác, xây dựng sản phẩm đặc thù phục vụ phát triển du lịch.
Ông Trần Thanh Hoài – Phó Giám đốc Sở VHTTDL Lâm Đồng, một người tâm huyết với văn nghệ dân gian, cho biết: “Trong thời gian tới, cùng với việc gìn giữ, bảo tồn nguyên bản, tạo sản phẩm độc đáo phục vụ du lịch trải nghiệm văn hóa. Từ chất liệu dân ca, dân vũ, dân nhạc, ngành sẽ khuyến khích sáng tạo nên nhiều tác phẩm nghệ thuật biểu diễn chuyên nghiệp.”
Các chương trình biểu diễn sẽ mang âm hưởng đặc trưng các dân tộc, kết hợp hài hòa giữa yếu tố dân gian và hiện đại, thêm cốt truyện, chủ đề có tính thời sự, mang hơi thở cuộc sống, có màu sắc riêng, để lại dấu ấn sâu đậm trong lòng khán giả. Điều đó không chỉ tạo sức sống mới cho nghệ thuật truyền thống dân tộc mà còn cho thấy các giá trị văn hóa truyền thống vẫn đang được các thế hệ tiếp nối không ngừng gìn giữ và phát huy theo cách riêng, góp phần đưa văn hóa Lâm Đồng vươn xa và trở thành điểm nhấn hấp dẫn trên bản đồ du lịch Việt Nam.
Trung tâm Thông tin du lịch
