(TITC) – Giữa sự chuyển mình của đô thị Cần Thơ, làng nghề đan lọp Thới Long (phường Thới Long) vẫn âm thầm tồn tại như một nét son mộc mạc của vùng sông nước Nam Bộ. Bên những hiên nhà đầy nắng, vẫn bắt gặp những người thợ cặm cụi chẻ từng nan tre, uốn từng vòng lọp, giữ lại thanh âm mộc mạc đã gắn bó với bao thế hệ. Nghề đan lọp ở Thới Long không chỉ là kế sinh nhai mà còn là một phần ký ức văn hóa của cư dân miền Tây – nơi con người sống thuận theo dòng nước, lấy phù sa làm nguồn sống, lấy tre làm bạn và lấy lao động làm niềm tự hào.
Giữ nghề xưa hồn cũ miền sông nước
Được làm chủ yếu bằng tre, lọp là dụng cụ đánh bắt cá truyền thống lâu đời của cư dân Đồng bằng sông Cửu Long bằng cách đặt nó dưới mương, rạch, ruộng…, lợi dụng dòng nước dẫn cá chui vào mà không thể thoát ra.
Bắt nguồn từ nhu cầu đánh bắt thủy sản của cư dân vùng sông nước Cửu Long, nghề đan lọp ở Thới Long xuất hiện từ nhiều thập niên trước. Khi ghe thuyền còn là phương tiện mưu sinh chính, lọp tre trở thành vật dụng không thể thiếu. Thấy hiệu quả, nhiều hộ bắt đầu đan lọp không chỉ để dùng mà còn để bán, dần dần tạo nên một cộng đồng thợ lành nghề.
Tre làm lọp phải là tre già, phơi khô, chẻ nan đều, vót thật mỏng nhưng vẫn giữ được độ dẻo. Mỗi người thợ đều có “bí quyết” riêng: canh nan làm sao cho đều, uốn khung sao cho lọp vừa khít, đặc biệt là kỹ thuật đan khép miệng – mở bụng đặc trưng sao cho cá chỉ vào mà không thể thoát ra. Nhìn đôi tay của người thợ nhanh thoăn thoắt, ít ai ngờ rằng một chiếc lọp đẹp phải trải qua hàng chục công đoạn, đòi hỏi sự tỉ mỉ và kinh nghiệm tích lũy nhiều năm.
Trong giai đoạn thịnh vượng nhất, từ thập niên 1980 đến đầu những năm 2000, cả Thới Long gần như nhà nào cũng đan lọp. Rộn ràng nhất là từ tháng 8 đến tháng 11, khi mùa nước nổi về, tiếng chẻ nan, tiếng vót tre vang khắp xóm, trẻ con phụ người lớn chẻ lạt, phụ nữ buộc miệng lọp, mỗi nhà chất cả trăm chiếc chờ thương lái đến mua. Có năm, làng nghề sản xuất hàng ngàn chiếc lọp, cung cấp cho các tỉnh vùng lũ như An Giang, Đồng Tháp… Thu nhập từ nghề thủ công tuy không giàu có nhưng ổn định, đủ để nhiều gia đình nuôi con cái ăn học, xây dựng cuộc sống tốt hơn.
Ngày nay, khi ngư cụ hiện đại và lưới nilon phổ biến, nghề đan lọp dần thu hẹp, chỉ còn lại chủ yếu những nghệ nhân lớn tuổi bám nghề vì đam mê và vì xem đó là nếp sống quen thuộc. Tuy số hộ còn gắn bó với nghề không còn nhiều, nhưng tay nghề của họ vẫn rất cao, mỗi sản phẩm làm ra đều giữ nguyên tinh thần thủ công của ngày trước. Mỗi mùa nước nổi, nhu cầu tiêu thụ lọp vẫn tăng, giúp nhiều nghệ nhân duy trì được nguồn thu đáng kể.
Hướng phát triển mới: bảo tồn nghề truyền thống gắn với không gian du lịch
Những năm gần đây, Cần Thơ đang chú trọng bảo tồn và quảng bá các nghề thủ công truyền thống như một phần của chiến lược phát triển văn hóa – du lịch địa phương. Trong định hướng này, làng nghề đan lọp Thới Long được nhắc đến như một điểm tựa văn hóa đặc sắc, gợi mở dư địa phát triển du lịch trải nghiệm.
Nhiều đề xuất cho rằng Thới Long hoàn toàn có thể trở thành điểm đến trong các chương trình tham quan miệt vườn, chợ nổi và các tuyến du lịch đường sông. Tại đây, không chỉ được xem nghệ nhân đan lọp, du khách còn có thể thử tự tay chẻ nan, uốn khung, hiểu hơn về nét tinh tế của nghề thủ công truyền thống. Những mô hình lọp thu nhỏ hoặc sản phẩm mỹ nghệ bằng tre cũng có thể trở thành quà lưu niệm hấp dẫn, góp phần nâng giá trị kinh tế cho cộng đồng làng nghề.
Giữ được nghề đan lọp Thới Long không chỉ là bảo tồn một cách mưu sinh cũ, mà còn là giữ lấy bản sắc văn hóa của miền Tây. Nghề đan lọp là câu chuyện về con người sống thuận hòa với thiên nhiên, tận dụng vật liệu giản đơn để tạo ra sản phẩm mang dấu ấn riêng. Khi được đầu tư đúng hướng, nhất định Thới Long sẽ không chỉ là nơi lưu giữ ký ức của vùng sông nước mà còn là điểm chạm văn hóa hấp dẫn đối với du khách gần xa.
Trung tâm Thông tin du lịch
