(TITC) – Trong suốt một thập kỷ qua, cộng đồng quốc tế và Việt Nam thường nhắc đến du lịch bền vững hay du lịch xanh như những mục tiêu chiến lược của ngành công nghiệp không khói. Thế nhưng, khi những hồi chuông cảnh báo từ thiên nhiên vang lên, chúng ta buộc phải tỉnh thức để nhìn nhận lại thực tế. Giải pháp không nằm ở việc cố gắng chế ngự thiên nhiên mà nằm ở sự hòa hợp sâu sắc thông qua nguyên lý “thuận thiên” – một tư duy phát triển lấy sự tôn trọng tự nhiên làm kim chỉ nam và sự thích ứng linh hoạt làm vũ khí sinh tồn.
Du lịch nông thôn thu hút du khách trải nghiệm
Kiến tạo bản sắc khác biệt và tính bền vững
Nguyên lý phát triển thuận thiên trong du lịch nông thôn thực chất là sự thừa nhận rằng tài nguyên lớn nhất của làng quê Việt Nam không nằm ở sự hào nhoáng của cơ sở hạ tầng, mà kết tinh trong sự đa dạng sinh học và bản sắc văn hóa địa lý không thể sao chép. Sự tôn trọng tự nhiên trong bối cảnh này không đơn thuần là một lựa chọn mà đã trở thành một chiến lược kinh doanh mang tính sống còn. Khi du khách toàn cầu đang dần bão hòa với những trải nghiệm nhân tạo, họ tìm đến nông thôn để tìm kiếm sự nguyên bản, và chính sự thuận thiên đã tạo ra sức hút độc bản cho từng vùng đất.
Sự chuyển dịch từ nông nghiệp truyền thống sang nông nghiệp hữu cơ và sinh thái đã khai sinh ra một khái niệm mới mà giới chuyên gia gọi là Agritourism 2.0 (Nông nghiệp du lịch thế hệ mới).. Ở cấp độ này, các mô hình Farmstay thành công không còn dừng lại ở việc giới thiệu quy trình trồng trọt đơn thuần, mà đã nâng tầm thành một trải nghiệm trị liệu và giáo dục chuyên sâu. Du khách không chỉ đến để nghỉ dưỡng mà còn để tham gia vào một chu trình khép kín đầy nhân văn, từ việc thu hoạch nông sản sạch cho đến việc tự tay chế biến món ăn và tìm hiểu về kỹ thuật canh tác không hóa chất. Điển hình như tại Tây Nguyên, nhiều nông trại cà phê hữu cơ đã chuyển mình từ việc bán nông sản thô sang bán những câu chuyện văn hóa qua tour “theo chân hạt cà phê”. Chính sự minh bạch về nguồn gốc và giá trị tinh thần trong từng sản phẩm đã tạo nên một lợi thế cạnh tranh vượt trội, khiến du khách sẵn lòng chi trả cao hơn cho những trải nghiệm mang tính nhân văn và bền vững.
Hơn thế nữa, việc áp dụng các tiêu chí xanh trong vận hành như sử dụng năng lượng tái tạo và xử lý nước thải bằng phương pháp sinh học không chỉ giúp giảm thiểu chi phí vận hành lâu dài mà còn tạo ra một hình ảnh thương hiệu cho điểm đến. Điều này đặc biệt quan trọng khi đối diện với thách thức về sự rập khuôn và đồng phục hóa kiến trúc. Tại miền núi phía Bắc, các mô hình thành công nhất lại chính là những nơi kiên quyết từ chối bê tông hóa để phục dựng những nếp nhà trình tường hay nhà sàn truyền thống. Những không gian sống này không chỉ là di sản văn hóa mà còn là giải pháp kiến trúc thông minh, nương theo địa hình dốc và thích ứng hoàn hảo với khí hậu khắc nghiệt. Tương tự, tại Đồng bằng sông Cửu Long, bản sắc thuận thiên được thể hiện qua việc sống chung với nước, nơi các cơ sở lưu trú sử dụng vật liệu nhẹ và thiết kế trên cọc để linh hoạt thích nghi với mùa lũ hay hạn mặn, từ đó kiến tạo nên những sản phẩm du lịch mang đậm hơi thở bản địa và giá trị cảm xúc sâu sắc.
Thích ứng và kịch bản phát triển
Nếu triết lý thuận thiên là nền tảng để bảo tồn tài nguyên, thì năng lực thích ứng chính là chiến thuật để đối phó với những cú sốc môi trường đang diễn ra ngày một cực đoan. Biến đổi khí hậu giờ đây không còn là một nguy cơ tiềm ẩn mà đã trở thành một thực tại đòi hỏi du lịch nông thôn phải xây dựng được một hệ thống quản trị rủi ro và khả năng chống chịu cao. Tại các vùng chịu ảnh hưởng nặng nề như miềnTây Nam Bộ, tư duy “sống chung với biến đổi” đã bắt đầu hình thành một diện mạo du lịch mới. Thay vì đầu tư tốn kém để ngăn mặn, một số địa phương đã học cách biến nghịch cảnh thành sản phẩm đặc trưng bằng cách chuyển đổi diện tích sản xuất sang nuôi trồng thủy sản nước lợ và tích hợp các hoạt động trải nghiệm đánh bắt vào tour du lịch. Sự đa dạng hóa sinh kế này, từ việc trồng cây thích ứng mặn đến phát triển làng nghề bền vững, đã tạo ra một “tấm đệm” kinh tế giúp cộng đồng giảm thiểu rủi ro khi một nguồn thu chính bị ảnh hưởng bởi thiên tai.
Đối với khu vực miền núi phía Bắc, nơi rủi ro thường đến từ lũ ống và sạt lở đất, sự thích ứng lại đòi hỏi một tư duy quy hoạch phòng ngừa chặt chẽ và khoa học. Các địa phương cần áp dụng triệt để các bản đồ phân vùng rủi ro thiên tai vào quy hoạch du lịch, đảm bảo rằng mọi cơ sở lưu trú và điểm tham quan đều được đặt ở những vị trí an toàn, tránh xa các sườn dốc yếu hay bờ sông nguy hiểm. Việc ưu tiên sử dụng vật liệu truyền thống có khả năng thoát nước nhanh và chịu được chấn động, thay vì những khối bê tông nặng nề, không chỉ giúp bảo vệ tính mạng và tài sản mà còn giữ gìn được cảnh quan tự nhiên vốn có. Đặc biệt, một mô hình du lịch nông thôn chuyên nghiệp trong thời đại mới bắt buộc phải đi kèm với hệ thống cảnh báo sớm và các kịch bản ứng phó khẩn cấp để bảo vệ du khách và cộng đồng trong mọi tình huống.
Xét từ góc độ đầu tư, sự bền vững của du lịch nông thôn chỉ có thể đạt được khi có sự đồng thuận giữa chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng. Quy hoạch phải mang tính tích hợp, vừa bảo tồn giá trị cốt lõi, vừa tạo không gian phát triển có kiểm soát. Đồng thời, dòng vốn đầu tư cần được định hướng vào những giá trị thực chất thay vì những công trình hào nhoáng bề ngoài. Các chính sách về tín dụng xanh và ưu đãi thuế cần được ưu tiên cho các dự án cam kết thực hiện kinh tế tuần hoàn, sử dụng năng lượng sạch và bảo vệ đa dạng sinh học. Quan trọng hơn cả là việc đầu tư vào nguồn nhân lực bản địa, giúp người dân không chỉ là những người làm dịch vụ mà còn là những “đại sứ văn hóa” và những chuyên gia quản lý rủi ro tại chính mảnh đất của mình. Chỉ khi lợi nhuận từ du lịch được tái đầu tư vào hạ tầng cộng đồng và các quỹ bảo tồn, chu trình phát triển mới thực sự trở nên bền vững.
Du lịch nông thôn Việt Nam đang đứng trước những thách thức không nhỏ dưới tác động của biến đổi khí hậu. Bằng cách thấm nhuần triết lý thuận thiên và không ngừng nâng cao năng lực thích ứng, chúng ta không chỉ đang bảo vệ một ngành kinh tế mà còn đang bảo vệ hồn cốt của làng quê Việt Nam. Hành trình này không có điểm kết thúc, bởi lẽ phát triển bền vững chính là sự nỗ lực liên tục để tìm thấy điểm cân bằng giữa sự phát triển của con người và sự trường tồn của thiên nhiên. Khi chúng ta biết tôn trọng thiên nhiên, du lịch nông thôn sẽ thực sự trở thành một trụ cột vững chắc, dẫn lối cho sự phồn vinh và hài hòa trên khắp dải đất hình chữ S.
Trung tâm Thông tin du lịch
