(TITC) – Thành công vang dội của thôn Lô Lô Chải (Tuyên Quang) và Làng du lịch cộng đồng Quỳnh Sơn (Lạng Sơn) khi được Tổ chức Du lịch Liên hợp quốc (UN Tourism) vinh danh là “Làng Du lịch tốt nhất thế giới năm 2025” không chỉ là một cột mốc đáng tự hào của ngành du lịch Việt Nam mà còn là lời khẳng định mạnh mẽ về hiệu quả của chiến lược phát triển du lịch cộng đồng bền vững gắn với bảo tồn văn hóa bản địa. Sự kiện này mở ra một cơ hội quý báu để chúng ta nhìn nhận sâu sắc mô hình đã tạo nên kỳ tích này, rút ra những bài học kinh nghiệm quý giá, đồng thời đặt nền tảng cho các khuyến nghị chính sách nhằm nhân rộng và nâng cao chất lượng du lịch cộng đồng trên phạm vi toàn quốc.
Mô hình phát triển du lịch tại hai ngôi làng này đã chứng minh được sự hài hòa giữa kinh tế và bảo tồn. Về cơ bản, thành công của Lô Lô Chải (nơi sinh sống của người Lô Lô) và Quỳnh Sơn (nơi cư ngụ của người Tày) được xây dựng dựa trên ba trụ cột vững chắc, phản ánh đúng các tiêu chí khắt khe của UN Tourism về phát triển bền vững.
Làng Lô Lô Chải (Tuyên Quang)
Văn hóa bản địa – Nền tảng của sự khác biệt
Trước hết, trụ cột văn hóa bản địa
chính là hạt nhân tạo nên sự hấp dẫn độc đáo. Tại Lô Lô Chải, bản sắc của dân tộc
Lô Lô vẫn được giữ gìn gần như nguyên sơ, nổi bật qua kiến trúc nhà trình tường
truyền thống, trang phục cầu kỳ, và đặc biệt là nghi lễ cúng thần linh cùng nghệ
thuật múa trống đồng Lô Lô. Cộng đồng nơi đây không chỉ giữ gìn mà còn chủ động
biến những giá trị di sản phi vật thể này thành sản phẩm du lịch có chiều sâu,
tạo ra trải nghiệm chân thực cho du khách.
Một góc homestay ở Lô Lô Chải (Tuyên Quang)
Tương tự như vậy, Quỳnh Sơn lại ghi dấu ấn với vẻ đẹp kiến trúc đặc trưng của người Tày với quần thể nhà sàn lợp ngói âm dương hài hòa trong thung lũng Bắc Sơn. Việc bảo tồn không đơn thuần là giữ nguyên trạng, mà đã được cộng đồng chuyển hóa thành các sản phẩm du lịch sống động, từ những lời hát Then, tiếng đàn Tính du dương, cho đến những món ẩm thực độc đáo như xôi ngũ sắc. Chính việc hồi sinh bản sắc này đã giúp các ngôi làng này không bị hòa lẫn vào dòng chảy du lịch đại trà, mà trở thành những điểm đến mang tính biểu tượng cao.
Tiếp theo, yếu tố quyết định sự bền vững chính là sự tham gia chủ động và toàn diện của cộng đồng. Phần lớn các hộ gia đình ở cả hai làng đều là những người trực tiếp cung cấp dịch vụ, từ lưu trú homestay, ẩm thực, đến vai trò hướng dẫn viên tại chỗ và sản xuất hàng lưu niệm. Cơ chế này đảm bảo lợi ích kinh tế được phân phối trực tiếp và rộng rãi đến người dân, tạo động lực mạnh mẽ để họ nâng cao ý thức bảo tồn văn hóa và cảnh quan môi trường.
Sự đồng thuận của cộng đồng còn thể hiện ở vai trò quản lý và kiểm soát. Ở Lô Lô Chải, việc kiên quyết giữ lại kiến trúc nhà trình tường truyền thống là minh chứng cho sự đồng lòng chống lại nguy cơ bê tông hóa và thương mại hóa tràn lan. Khi cộng đồng được trao quyền làm chủ, họ sẽ tự giác trở thành “người gác đền” cho chính di sản của mình. Mô hình này ưu tiên sử dụng tài nguyên địa phương, từ vật liệu xây dựng đến nông sản sạch, qua đó thúc đẩy một nền kinh tế xanh, hướng tới việc thực hiện hiệu quả các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs) của Liên Hợp Quốc, đặc biệt là SDG 8 (Việc làm tốt và tăng trưởng kinh tế) và SDG 11 (Thành phố và cộng đồng bền vững).
Trong khi sự vinh danh toàn cầu mang lại luồng sinh khí mới, nó cũng đồng thời đặt ra những thách thức lớn mà chính sách công cần phải giải quyết một cách kịp thời và quyết liệt để tránh nguy cơ “chết vì thành công”.
Làng du lịch cộng đồng Quỳnh Sơn (Lạng Sơn)
Áp lực quá tải và nguy cơ thương mại hóa
Thách thức đầu tiên và lớn nhất là vấn đề Du lịch quá tải (Overtourism). Việc lượng khách du lịch đổ về Lô Lô Chải và Quỳnh Sơn tăng đột biến sau giải thưởng đã dẫn đến nguy cơ phá vỡ cấu trúc xã hội truyền thống và đẩy nhanh tốc độ thương mại hóa. Tình trạng đầu cơ phòng và đẩy giá dịch vụ lên cao đã bắt đầu xuất hiện, ảnh hưởng đến trải nghiệm của du khách và làm suy giảm sự công bằng lợi ích trong nội bộ cộng đồng.
Do đó, cần có các quy định cụ thể về kiểm soát sức chứa và cơ chế quản lý giá dịch vụ tại các điểm đến du lịch cộng đồng chiến lược. Bên cạnh đó, nhu cầu phát triển hạ tầng (đường sá, vệ sinh) là tất yếu, nhưng phải được thực hiện một cách cẩn trọng để không dẫn đến hiện đại hóa quá mức, làm mai một cảnh quan và kiến trúc truyền thống vốn là linh hồn của các ngôi làng.
Để củng cố và nhân rộng mô hình Du lịch cộng đồng đạt chuẩn quốc tế, cần có những bước đi chính sách có tính hệ thống.
Thứ nhất, hoàn thiện khung pháp lý thông qua ban hành “Bộ tiêu chí về Làng du lịch cộng đồng bền vững”, lấy khung tiêu chuẩn của UN Tourism làm nền tảng. Bộ tiêu chí này phải tập trung vào các chỉ số định lượng về bảo tồn kiến trúc, ngôn ngữ, và phân phối lợi ích một cách minh bạch. Đồng thời, cần áp dụng cơ chế “Phát triển du lịch có kiểm soát”, cho phép các làng được công nhận áp dụng chính sách giới hạn số lượng khách du lịch tối đa và cơ chế kiểm soát giá dịch vụ để bảo vệ chất lượng trải nghiệm và ngăn chặn đầu cơ.
Thứ hai, tập trung đầu tư vào năng lực cộng đồng. Thay vì chỉ đầu tư vào hạ tầng cứng, cần thiết hỗ trợ cộng đồng phục dựng nhà truyền thống và khôi phục lễ hội. Quan trọng hơn, cần tổ chức các khóa đào tạo chuyên gia cộng đồng chuyên sâu về tiếp thị số, quản lý tài chính hộ gia đình, và quản lý điểm đến. Việc ưu tiên chính sách hướng dẫn viên là người bản địa cũng sẽ giúp tăng cường tính chân thực của trải nghiệm, đồng thời giữ chân nguồn nhân lực văn hóa cốt lõi.
Cuối cùng là xây dựng chuỗi liên kết vùng. Cần nhìn nhận Lô Lô Chải và Quỳnh Sơn không phải là những điểm đến đơn lẻ, mà là mắt xích trong một “Tuyến du lịch di sản Đông Bắc”. Việc liên kết hai làng này với các điểm đến thành công khác sẽ giúp giãn tải khách du lịch và tối ưu hóa thời gian lưu trú. Song song đó, việc hỗ trợ cộng đồng tiêu chuẩn hóa các sản phẩm nông sản, thủ công mỹ nghệ bản địa đạt chuẩn OCOP và gắn kết chúng với câu chuyện văn hóa của làng sẽ nâng cao giá trị gia tăng của chuỗi cung ứng du lịch.
Tóm lại, danh hiệu “Làng Du lịch tốt nhất thế giới” không phải là một sự kết thúc mà là khởi đầu của một hành trình mới đầy thách thức. Cần nhanh chóng chuyển hóa sự công nhận này thành những chính sách quản lý nhằm bảo đảm lợi ích kinh tế thực sự đi đôi với trách nhiệm bảo tồn, và những ngôi làng như Lô Lô Chải hay Quỳnh Sơn có thể mãi mãi là những “viên ngọc xanh” phát triển bền vững giữa lòng cao nguyên đá và thung lũng miền biên viễn.
Trung tâm Thông tin du lịch
