(TITC) – Du lịch nông thôn, với tiềm năng về cảnh quan sinh thái, văn hóa bản địa và các mô hình Farmstay, Homestay, đã trở thành một trong những xu hướng phát triển bền vững hàng đầu tại Việt Nam. Tuy nhiên, sự phát triển của phân khúc này luôn bị cản trở bởi “nút thắt” về hạ tầng cơ bản. Đường sá gồ ghề, thiếu điện ổn định và nguồn nước sạch không đảm bảo tại các điểm đến nông thôn đã làm giảm đáng kể chất lượng dịch vụ và khả năng tiếp cận của du khách. Chính sách Đầu tư công đóng vai trò quyết định, không chỉ cung cấp nguồn vốn để xây dựng các công trình thiết yếu mà còn là công cụ chiến lược để kiến tạo một nền tảng vật chất vững chắc, nâng cao chất lượng sống cho người dân và mở ra cánh cửa kinh tế cho du lịch nông thôn.
Đầu tư hạ tầng để chuyển đổi sinh kế
Đối với bất kỳ điểm du lịch nào, hạ tầng cơ bản chính là điều kiện tiên quyết. Đặc biệt, đối với du lịch nông thôn, vốn phát triển ở vùng sâu, vùng xa, điều này càng trở nên bức thiết. Thực trạng cho thấy, tại nhiều khu vực nông thôn giàu tiềm năng du lịch, sự thiếu thốn về hạ tầng là rào cản lớn nhất. Chẳng hạn, một con đường xuống cấp không chỉ gây khó khăn cho việc di chuyển mà còn làm tăng chi phí logistics cho hoạt động kinh doanh du lịch và ảnh hưởng trực tiếp đến sự an toàn của du khách.
Hơn thế nữa, nguồn điện chập chờn hay thiếu nước sạch không chỉ làm giảm tiện nghi của Homestay, Farmstay mà còn gây ra những vấn đề về vệ sinh an toàn thực phẩm. Do đó, sự can thiệp của đầu tư công để xây dựng đường giao thông, điện lưới ổn định và hệ thống nước sạch là động lực căn bản để chuyển đổi các khu vực này từ tiềm năng thành điểm đến chất lượng cao, thu hút đầu tư tư nhân.
Cần nhấn mạnh rằng, đầu tư công vào hạ tầng không chỉ phục vụ du lịch mà còn cải thiện trực tiếp chất lượng sống của người dân nông thôn. Cụ thể, khi người dân có điện ổn định, họ có thể sử dụng các thiết bị hiện đại hơn để phục vụ khách du lịch, như máy nước nóng, tủ lạnh bảo quản thực phẩm. Khi có nước sạch, các tiêu chuẩn vệ sinh được đảm bảo, tạo sự yên tâm cho du khách. Chính sự cải thiện về chất lượng sống này là nền tảng vững chắc để người dân tự tin làm chủ và nâng cao chất lượng dịch vụ du lịch. Thực tế cho thấy, tại một số huyện miền núi phía Bắc, sau khi nâng cấp tuyến đường liên xã kết nối khu vực có Homestay cộng đồng với quốc lộ, số lượng khách du lịch cuối tuần đã tăng trung bình 40-60% trong năm đầu tiên. Kéo theo đó, doanh thu dịch vụ lưu trú và ẩm thực cũng tăng đáng kể, nhờ khả năng đón các dòng xe lớn hơn và giảm thời gian di chuyển, thu hút khách du lịch từ các thành phố lân cận.
Định hướng và quản lý vốn đầu tư công
Để nguồn vốn đầu tư công phát huy hiệu quả tối đa, chính sách cần có sự định hướng chiến lược rõ ràng, ưu tiên các dự án có tính lan tỏa. Chính sách đầu tư công cần tập trung vào các dự án hạ tầng không chỉ kết nối các điểm du lịch nông thôn với trung tâm đô thị, mà còn kết nối các vùng nguyên liệu (nông sản, OCOP) với các khu chế biến, tiêu thụ du lịch. Cần ưu tiên nâng cấp và xây dựng các tuyến đường liên thôn, liên xã dẫn đến các Cụm Du lịch Canh nông/Cộng đồng trọng điểm, đồng thời tiêu chuẩn xây dựng phải đảm bảo khả năng chịu tải và hài hòa với cảnh quan nông thôn, tránh bê tông hóa quá mức. Bên cạnh đó, phải đầu tư nâng cấp trạm biến áp, đường dây điện để đảm bảo nguồn điện 24/7 và xây dựng các nhà máy nước sạch hoặc hệ thống lọc nước tập trung cho các cộng đồng dân cư trực tiếp làm du lịch.
Việc phân bổ vốn cần tuân thủ nguyên tắc minh bạch và có điều kiện. Cụ thể, vốn đầu tư công nên được ưu tiên cho các điểm du lịch nông thôn đã có cam kết mạnh mẽ từ cộng đồng về việc bảo tồn văn hóa, môi trường và có khả năng thu hút đầu tư tư nhân. Bằng cách này, vốn nhà nước sẽ đóng vai trò “vốn mồi”, kích thích các nguồn lực tư nhân tham gia đầu tư vào dịch vụ. Chính sách cũng cần quy định tỷ lệ đóng góp của cộng đồng địa phương vào các dự án hạ tầng để tăng trách nhiệm và quyền sở hữu của người dân.
Trong công tác giải phóng mặt bằng, đối với đất nông nghiệp được quy hoạch mở rộng đường phục vụ du lịch, chính quyền cần áp dụng khung định giá đền bù linh hoạt, đảm bảo lợi ích của người dân không bị thiệt thòi. Đồng thời, áp dụng chính sách hỗ trợ bằng lợi ích dài hạn: Người dân hiến hoặc chuyển nhượng đất làm đường có thể được ưu tiên cấp phép kinh doanh homestay, được miễn giảm thuế du lịch trong thời gian đầu, hoặc được hỗ trợ lắp đặt hệ thống nước sạch/điện lưới miễn phí. Việc gắn đền bù giải phóng mặt bằng với lợi ích kinh tế du lịch sẽ tạo sự đồng thuận và đẩy nhanh tiến độ dự án.
Đầu tư công không chỉ là xây dựng mà còn là áp dụng công nghệ và đảm bảo tính bền vững, hài hòa với môi trường nông thôn. Để đảm bảo tính bền vững, các dự án đầu tư công cần ưu tiên công nghệ xanh, khuyến khích sử dụng vốn để lắp đặt hệ thống chiếu sáng công cộng bằng năng lượng mặt trời tại các tuyến đường chính. Hơn nữa, việc xây dựng các hệ thống xử lý nước thải sinh học phân tán cho các cụm homestay/farmstay, thay vì hệ thống xử lý tập trung phức tạp, sẽ bảo vệ môi trường và hài hòa với quy mô nông thôn.
Cuối cùng, đầu tư công chỉ giải quyết được hạ tầng cơ bản. Tuy nhiên, để hoàn thiện hạ tầng dịch vụ (cổng chào, nhà vệ sinh công cộng, khu trưng bày), cần có sự tham gia của tư nhân. Chính sách cần tạo cơ chế PPP (hợp tác công tư) linh hoạt: Nhà nước đầu tư đường sá, điện lưới; nhà đầu tư tư nhân hoặc HTX du lịch cộng đồng đầu tư các công trình dịch vụ phụ trợ, sau đó khai thác kinh doanh và bảo trì. Mô hình này sẽ giảm gánh nặng ngân sách và tăng tính hiệu quả, chuyên nghiệp của dịch vụ. Đồng thời, cần thành lập Quỹ Bảo trì cấp xã/huyện với nguồn vốn trích từ phí tham quan, đóng góp của các hộ kinh doanh và ngân sách địa phương. Đối với hệ thống nước sạch hoặc xử lý nước thải sinh học, có thể giao khoán cho Hợp tác xã Du lịch hoặc một đơn vị tư nhân nhỏ tại địa phương quản lý và thu phí dịch vụ hàng tháng. Điều này đảm bảo chi phí vận hành được bù đắp và chất lượng dịch vụ được duy trì lâu dài. Sau khi hoàn thành xây dựng, công tác quản lý và bảo trì là vô cùng quan trọng, vì vậy chính sách cần hỗ trợ các địa phương tổ chức các khóa tập huấn kỹ năng quản lý, vận hành và bảo trì các công trình hạ tầng cơ bản cho người dân.
Tóm lại, chính sách đầu tư công hỗ trợ phát triển hạ tầng cơ bản cho du lịch nông thôn là một chiến lược đầu tư mang tính nhân văn và kinh tế sâu sắc. Bằng việc cung cấp đường giao thông thuận tiện, điện lưới ổn định và nước sạch, chính sách đã đặt nền móng vững chắc cho sự phát triển của du lịch nông thôn. Nền móng này không chỉ thu hút khách du lịch, tạo ra dòng tiền cho địa phương mà còn trực tiếp cải thiện chất lượng sống, giúp người dân nông thôn làm giàu ngay trên chính mảnh đất của mình. Đầu tư công là chìa khóa để chuyển đổi các làng quê từ nơi chỉ sản xuất nông nghiệp thành những điểm đến du lịch thịnh vượng, bền vững và thông minh trong tương lai.
Trung tâm Thông tin du lịch
