(TITC) – Huế và Hội An, hai Di sản Văn hóa Thế giới, không chỉ hấp dẫn du khách bởi kiến trúc cổ kính mà còn bởi kho tàng Di sản Văn hóa Phi vật thể (DSVHPVT) vô giá. Đó là Nhã nhạc Cung đình Huế, Nghệ thuật Bài chòi, nghề làm lồng đèn hay ẩm thực cung đình. Tuy nhiên, điều quan trọng là làm thế nào để bảo tồn những di sản này một cách sống động, tránh biến chúng thành các hiện vật trưng bày tĩnh lặng. Chính sách hỗ trợ nghệ nhân và cộng đồng khai thác văn hóa truyền thống trong du lịch chính là cơ chế then chốt, nhằm gắn kết lợi ích kinh tế với trách nhiệm bảo tồn, biến nghệ nhân thành những “đại sứ văn hóa” và du khách thành người thụ hưởng trọn vẹn những giá trị tinh hoa của di sản. Đây là chiến lược để hai thành phố duy trì sức hấp dẫn độc đáo và phát triển du lịch nông thôn.
Bài chòi đã trở thành một sản phẩm du lịch độc đáo
Đối với Huế và Hội An, DSVHPVT là yếu tố phân biệt quan trọng nhất, mang lại chiều sâu và cảm xúc cho trải nghiệm của du khách. Mặc dù có giá trị to lớn, nhiều DSVHPVT lại đang đứng trước nguy cơ mai một nghiêm trọng do thiếu người kế thừa và thiếu nguồn thu nhập ổn định cho các nghệ nhân. Nếu không có sự hỗ trợ kịp thời, các nghề thủ công, các loại hình nghệ thuật biểu diễn truyền thống sẽ dần biến mất, khiến du lịch di sản trở nên khô cứng, thiếu sức sống. Chính vì lẽ đó, việc khai thác DSVHPVT trong du lịch không phải là thương mại hóa một cách hời hợt, mà là cơ chế cốt lõi để duy trì sự sống cho di sản.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, cơ chế bảo tồn DSVHPVT thông qua du lịch phải tập trung vào việc củng cố vai trò của nghệ nhân và cộng đồng, đảm bảo họ là người thụ hưởng chính từ hoạt động khai thác. Cần có Chính sách hỗ trợ tài chính cho các nghệ nhân được công nhận (Nghệ nhân Nhân dân, Nghệ nhân Ưu tú). Đây không chỉ là sự ghi nhận mà còn là nguồn thu nhập ổn định để họ yên tâm truyền nghề, tránh phải chuyển sang các công việc khác mưu sinh. Hơn thế nữa, cần thiết lập Quỹ Hỗ trợ Sáng tạo Di sản, cung cấp vốn vay ưu đãi cho cộng đồng và nghệ nhân để đầu tư vào không gian trình diễn, mua sắm trang thiết bị và tổ chức các lớp truyền dạy nghề.
Bên cạnh sự hỗ trợ về tài chính, chính sách tạo đầu ra ổn định về mặt thị trường là yếu tố quyết định. Các cơ quan quản lý du lịch và các công ty lữ hành cần đưa các chương trình biểu diễn và trải nghiệm DSVHPVT vào các gói tour chính thức. Điều này không chỉ tạo việc làm mà còn nâng tầm hình ảnh văn hóa cho các cơ sở dịch vụ, đồng thời khẳng định giá trị của nghệ thuật truyền thống trong không gian hiện đại.
Để di sản không bị nhàm chán, việc khai thác trong du lịch cần có sự sáng tạo, kết hợp giữa yếu tố giải trí, giáo dục và bảo tồn. Chính sách cần khuyến khích phát triển các chương trình trải nghiệm có tính tương tác cao. Thay vì chỉ xem, du khách cần được trực tiếp tham gia vào quá trình tạo ra di sản: Tại Huế, họ tham gia lớp học thêu pháp lam, làm nón lá truyền thống hay học nghi thức trà cung đình; còn tại Hội An, họ học làm đèn lồng, học hát Bài chòi. Các chương trình này cần được xây dựng theo tiêu chuẩn chất lượng và có cấp độ để thu hút khách lưu trú dài ngày và sẵn sàng chi tiêu cao hơn.
Song song với trải nghiệm thực tế, cần có chính sách hỗ trợ số hóa di sản và truyền thông để quảng bá rộng rãi hơn. Cụ thể, xây dựng các bảo tàng ảo (VR), phim tài liệu ngắn chất lượng cao về các nghệ nhân và quá trình thực hành di sản. Ứng dụng công nghệ giúp du khách tiếp cận câu chuyện về di sản trước, trong và sau chuyến đi. Đồng thời, chính sách cần hỗ trợ các nghệ nhân sử dụng các nền tảng số để quảng bá sản phẩm, dạy học trực tuyến và kết nối với thị trường quốc tế. Điều này không chỉ giúp duy trì di sản mà còn mở rộng kênh bán hàng cho các sản phẩm thủ công cao cấp.
Tóm lại, cơ chế bảo tồn Di sản Phi vật thể thông qua chính sách hỗ trợ nghệ nhân và cộng đồng là một chiến lược then chốt, mang lại lợi ích kép cho Huế và Hội An. Bằng cách cung cấp sự hỗ trợ tài chính ổn định, tạo ra thị trường tiêu thụ chuyên nghiệp và khuyến khích sự sáng tạo trong khai thác, chính sách đã củng cố vai trò của nghệ nhân – những người nắm giữ kho báu văn hóa. Huế và Hội An sẽ tiếp tục duy trì được sự hấp dẫn độc đáo của mình, không chỉ là nơi ngắm nhìn quá khứ mà là nơi trải nghiệm văn hóa sống động và tương tác chân thực với những giá trị tinh hoa của dân tộc. Chính sự sống động này đồng thời là yếu tố đảm bảo cho sự phát triển bền vững và vị thế độc tôn của du lịch di sản găn với du lịch nông thôn Việt Nam.
Trung tâm Thông tin du lịch
