(TITC) – Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) không chỉ là một sáng kiến kinh tế nhằm phát huy tiềm năng nông nghiệp, thủ công truyền thống ở khu vực nông thôn, mà còn là một chính sách chiến lược để nâng tầm du lịch Việt Nam. Vai trò của OCOP vượt ra ngoài khuôn khổ sản xuất đơn thuần, trở thành một đòn bẩy vàng trong việc gắn kết các sản phẩm đặc trưng địa phương vào chuỗi cung ứng và trải nghiệm du lịch. Đây là chìa khóa để chuyển đổi du lịch từ việc chỉ khai thác cảnh quan sang khai thác chiều sâu văn hóa, ẩm thực và kinh tế, mang lại lợi ích kép cho cả người sản xuất và ngành du lịch.
Trà phun sương actiso Sa Pa của Công ty TNHH Một thành viên Traphaco Sa Pa được công nhận OCOP 5 sao
Từ sản phẩm du lịch đơn thuần đến giá trị du lịch
Sản phẩm OCOP, bao gồm nông sản, thực phẩm chế biến và đồ lưu niệm thủ công, mang trong mình câu chuyện độc đáo về văn hóa, thổ nhưỡng và lịch sử của từng vùng miền. Chính giá trị cốt lõi này là nền tảng vững chắc để OCOP trở thành một phần không thể thiếu của trải nghiệm du lịch.
Việc tích hợp sản phẩm OCOP vào chuỗi cung ứng du lịch trước hết phải bắt đầu từ việc nâng tầm ẩm thực và lưu trú. Cụ thể, các cơ sở lưu trú và dịch vụ ăn uống, từ khách sạn cao cấp đến homestay sinh thái, cần ưu tiên sử dụng thực phẩm OCOP (như gạo sạch Hưng Yên, rau hữu cơ Đà Lạt). Hành động này không chỉ đảm bảo chất lượng, vệ sinh an toàn thực phẩm cho du khách mà còn giúp định vị thương hiệu địa phương. Đặc biệt, các farmstay và homestay có chứng nhận “Du lịch Xanh” có thể xây dựng mô hình “Farm-to-Table” (Từ trang trại đến bàn ăn) với nguyên liệu 100% là OCOP, biến bữa ăn thành một trải nghiệm văn hóa. Khi du khách biết rõ món ăn mình thưởng thức được chế biến từ chính sản phẩm chất lượng cao của địa phương, giá trị cảm nhận về chuyến đi sẽ tăng lên gấp bội.
Hơn thế nữa, OCOP còn là lời giải hoàn hảo cho bài toán mở rộng kênh phân phối quà tặng du lịch. Quà lưu niệm trước đây thường bị đánh giá là thiếu bản sắc hoặc có nguồn gốc không rõ ràng, nhưng sản phẩm OCOP, với sự kiểm định chất lượng nghiêm ngặt (3 sao trở lên) và câu chuyện thương hiệu rõ ràng, đã giải quyết được vấn đề này. Vì vậy, cần thiết lập các “Trung tâm trưng bày và bán sản phẩm OCOP du lịch” tại các cửa ngõ, sân bay, và các điểm du lịch lớn. Việc bố trí các quầy trưng bày OCOP ngay tại sảnh chính của khách sạn và resort không chỉ tạo thêm nguồn thu mà còn là kênh quảng bá hiệu quả nhất cho nông sản và thủ công địa phương.
Hoàn thiện trải nghiệm
Để OCOP thực sự trở thành đòn bẩy , việc tích hợp phải chuyển từ khâu bán hàng sang khâu trải nghiệm – tạo ra mô hình “Du lịch OCOP” có chiều sâu. Mô hình hiệu quả nhất chính là biến nơi sản xuất thành điểm tham quan. Ví dụ điển hình là các cơ sở sản xuất rượu vang nho ở Ninh Thuận (cũ), nhà làm nước mắm ở Phú Quốc, hay hợp tác xã sản xuất trà ở Thái Nguyên. Tại đây, du khách không chỉ mua sắm mà còn được tham quan quy trình sản xuất sạch, tìm hiểu về công đoạn thủ công, và trực tiếp tham gia vào một số khâu (ví dụ: làm bánh tráng, làm gốm). Khi đó, sản phẩm OCOP được mua không chỉ là một món hàng mà là một phần của câu chuyện trải nghiệm. Để thúc đẩy điều này, chính quyền địa phương cần cấp chứng nhận “Điểm đến OCOP Du lịch” cho các cơ sở đáp ứng tiêu chuẩn về vệ sinh, an toàn và dịch vụ đón tiếp khách.
Bên cạnh đó, OCOP còn là công cụ hữu hiệu để bảo tồn các làng nghề truyền thống. thông qua Du lịch Văn hóa – Làng nghề OCOP, các sản phẩm thủ công như thổ cẩm, gốm sứ, hay thêu ren cao cấp gắn mác OCOP có thể trở thành tâm điểm của các lớp học trải nghiệm ngắn hoặc tour tham quan chuyên đề. Điều này khẳng định rằng OCOP không chỉ là nhãn mác mà là bảo chứng cho tính nguyên bản, thủ công và di sản của sản phẩm, qua đó giúp tăng giá trị văn hóa và kinh tế cho các nghệ nhân.
Mặc dù vai trò của OCOP là rõ ràng, quá trình gắn kết vào chuỗi du lịch vẫn còn nhiều thách thức. Thách thức lớn nhất nằm ở khâu vận chuyển và bảo quản, đặc biệt với các sản phẩm OCOP là nông sản tươi đòi hỏi chuỗi lạnh và logistics nghiêm ngặt. Do đó, cần có chính sách hỗ trợ vốn vay ưu đãi (Tín dụng Xanh) để các hợp tác xã và doanh nghiệp OCOP đầu tư vào hệ thống kho lạnh, bao bì, nhãn mác đạt chuẩn du lịch (sang trọng, tiện lợi cho vận chuyển). Về chất lượng, cần có cơ chế giám sát định kỳ và nghiêm ngặt hơn, đảm bảo sự ổn định cho những sản phẩm được sử dụng trong chuỗi nhà hàng, khách sạn lớn.Cuối cùng, một điểm nghẽn khác là kỹ năng đón tiếp. Rất nhiều hộ sản xuất OCOP giỏi nghề nhưng thiếu kỹ năng du lịch. Do đó, cần có các chương trình tập huấn chuyên biệt về kỹ năng bán hàng du lịch, thiết kế điểm tham quan và kỹ năng kể chuyện (Story-telling) cho người dân và chủ cơ sở OCOP. Đồng thời, cần phát triển Nền tảng số hóa OCOP Du lịch để tích hợp bản đồ các điểm OCOP Du lịch, thông tin chứng nhận chất lượng và khả năng đặt hàng trực tuyến, tạo ra sự liên kết bền chặt giữa sản xuất và tiêu dùng du lịch.
Chương trình OCOP đã chứng minh vai trò không thể thay thế trong việc phát triển kinh tế nông thôn và giờ đây, nó đang trở thành trái tim văn hóa của du lịch bền vững Việt Nam. Bằng cách thiết lập một chuỗi cung ứng OCOP chuyên nghiệp, biến nơi sản xuất thành điểm tham quan, và nâng tầm kỹ năng cho cộng đồng, Việt Nam sẽ không chỉ bán được sản phẩm mà còn bán được câu chuyện, văn hóa và bản sắc của mình. OCOP chính là con đường ngắn nhất để du lịch Việt Nam đạt đến sự hài hòa giữa phát triển kinh tế, bảo tồn văn hóa và trách nhiệm xã hội, tạo nên một thương hiệu du lịch chất lượng và có chiều sâu trên trường quốc tế.
Trung tâm Thông tin du lịch
