(TITC) – Du lịch Cộng đồng (DLCĐ) đang là xu hướng phát triển bền vững của du lịch nông thôn, từ các làng cổ ven đô như Làng cổ Phước Tích (Huế) đến các bản làng vùng cao như Pù Luông (Thanh Hóa) hay Y Tý (Lào Cai). Yếu tố quyết định sự thành công của mô hình này không chỉ nằm ở cảnh quan thiên nhiên hay di sản văn hóa, mà là ở chất lượng dịch vụ và sự chuyên nghiệp của chính cộng đồng dân cư. Chương trình tập huấn kỹ năng đón tiếp và ngoại ngữ cho người dân bản địa chính là “chìa khóa vàng” để chuyển đổi mô hình DLCĐ từ tự phát sang chuyên nghiệp, nâng cao giá trị trải nghiệm, và đảm bảo lợi ích kinh tế quay trở lại cộng đồng một cách bền vững.
Từ thân thiện đến chuyên nghiệp
Cộng đồng dân cư, với sự chân thật và lòng hiếu khách tự nhiên, là linh hồn của DLCĐ. Đồng thời, họ cần được nâng cấp bằng kỹ năng chuyên nghiệp để đáp ứng tiêu chuẩn của thị trường du lịch quốc tế và nội địa cao cấp.
Việc đầu tư vào kỹ năng mềm là cách trực tiếp để nâng cấp chất lượng trải nghiệm khách hàng. Khách du lịch hiện đại không chỉ tìm kiếm chỗ ngủ, thức ăn mà là trải nghiệm văn hóa sâu sắc, sự thoải mái và an toàn. Do đó, Kỹ năng đón tiếp (Hospitality Skills), bao gồm giao tiếp, giải quyết tình huống, quản lý phàn nàn và an toàn cơ bản, sẽ quyết định sự hài lòng của du khách. Một lời chào hỏi chuyên nghiệp, một nụ cười đúng lúc, hay khả năng xử lý sự cố nhanh chóng sẽ dẫn đến các đánh giá tích cực và quyết định việc quay lại lần sau. Quan trọng hơn, Kỹ năng Kể chuyện (Story-telling) là vô cùng thiết yếu. Người nông dân Trà Quế không chỉ bán rau mà còn bán câu chuyện về phương pháp canh tác 400 năm tuổi; chủ nhà sàn Pù Luông không chỉ cho khách ngủ mà còn kể câu chuyện về văn hóa Thái Đen. Kỹ năng này biến trải nghiệm thành ký ức.
Bên cạnh kỹ năng mềm, ngoại ngữ đóng vai trò là cầu nối giữa bản làng và thế giới. Tiếng Anh cơ bản giúp người dân trực tiếp giới thiệu dịch vụ homestay, ẩm thực), hiểu được nhu cầu của du khách, từ đó tăng doanh thu và khả năng tương tác. Đồng thời, ngoại ngữ còn giúp chủ homestay tự tin quản lý các nền tảng đặt phòng, đọc hiểu và phản hồi các đánh giá, nâng cao uy tín trực tuyến. Điều này không chỉ là yếu tố kinh tế mà còn là một phần của tăng cường tương tác văn hóa. Khách quốc tế đến DLCĐ mong muốn giao tiếp với người bản địa, và dù chỉ là những câu giao tiếp đơn giản, sự tương tác này cũng mang lại giá trị cảm xúc vô giá, khiến du khách cảm thấy được tôn trọng và hòa nhập. Tóm lại, khi người dân làm chủ được ngoại ngữ và kỹ năng đón tiếp, họ sẽ không bị phụ thuộc hoàn toàn vào các công ty du lịch, tránh bị ép giá và tự chủ hơn trong kinh doanh, hướng tới tầm nhìn phát triển bền vững.
Mô hình hợp tác “ba nhà”
Để chương trình tập huấn thực sự hiệu quả, nó cần phải được thiết kế riêng biệt, phù hợp với trình độ, văn hóa và điều kiện thời gian của cộng đồng dân cư trực tiếp làm du lịch.
Phương pháp tiếp cận phải phù hợp văn hóa và thực tiễn, tránh áp dụng phương pháp giáo dục hàn lâm. Thay vào đó, cần ưu tiên các mô hình học tập dựa trên trải nghiệm, hay còn gọi là học qua thực hành (hands-on learning). Các buổi học nên tổ chức bằng cách đóng vai tình huống đón tiếp khách, xử lý phàn nàn ngay tại homestay của họ. Quan trọng là sử dụng các chủ homestay thành công, có kinh nghiệm để truyền đạt kiến thức cho người khác, thực hiện mô hình “Huấn luyện viên tại chỗ”, giúp tăng tính tin cậy và hiệu quả. Về mặt nội dung, chương trình phải tập trung và thiết thực, chỉ cần tập trung vào các câu giao tiếp cơ bản và từ vựng liên quan đến dịch vụ và văn hóa địa phương, tránh nhồi nhét kiến thức phức tạp. Cuối cùng, các buổi tập huấn cần linh hoạt về thời gian, tổ chức vào các thời điểm thích hợp với lịch sản xuất nông nghiệp, tránh mùa vụ cao điểm để đảm bảo người dân có thể tham gia đầy đủ.
Để đảm bảo đầu ra và tính bền vững của chương trình, cần có mô hình hợp tác “ba nhà” chặt chẽ, bao gồm chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng. Vai trò của chính quyền là hỗ trợ kinh phí, xây dựng khung chương trình đào tạo chuẩn và ban hành các tiêu chuẩn dịch vụ homestay cộng đồng. Vai trò của doanh nghiệp là cung cấp giáo trình thực tế, cử chuyên gia/hướng dẫn viên du lịch chuyên nghiệp làm giảng viên và cam kết ưu tiên liên kết, đưa khách đến các homestay đã được đào tạo, đảm bảo đầu ra cho cộng đồng. Vai trò của cộng đồng là cam kết tham gia đầy đủ, chủ động áp dụng kiến thức vào thực tế và chia sẻ kinh nghiệm cho các hộ khác. Sau mỗi khóa học, cần tổ chức đánh giá hiệu quả định kỳ thông qua sự phản hồi của du khách, sự cải thiện trong chất lượng dịch vụ (vệ sinh, an toàn) và tăng trưởng doanh thu của các hộ tham gia, đảm bảo dòng vốn đầu tư vào đào tạo mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt.
Chương trình tập huấn kỹ năng đón tiếp và ngoại ngữ cho cộng đồng dân cư là một khoản đầu tư chiến lược. Nó là bước đi cấp thiết để chuyển đổi các mô hình DLCĐ, đặc biệt là tại các điểm nóng như Y Tý, Pù Luông hay các làng nghề ven đô, từ hình thức tự phát, tiềm năng sang mô hình chuyên nghiệp, bền vững. Khi người dân bản địa được trang bị đầy đủ kỹ năng, họ sẽ tự tin làm chủ dịch vụ, bảo vệ bản sắc văn hóa và môi trường một cách tự giác. Chỉ khi nguồn nhân lực cộng đồng được nâng tầm, du lịch cộng đồng mới thực sự phát triển đúng với tiềm năng.
Trung tâm Thông tin du lịch
