(TITC) – Cao Bằng và Thái Nguyên, hai tỉnh vùng núi phía Bắc, sở hữu những sản phẩm nông nghiệp mang tính biểu tượng, gắn liền với thổ nhưỡng và văn hóa địa phương. Thái Nguyên nổi tiếng với Chè Tân Cương, đã được cấp Chỉ dẫn địa lý (PGI) và xây dựng được thương hiệu quốc gia, trong khi Cao Bằng có gạo nếp ong hay hạt dẻ Trùng Khánh với tiềm năng lớn nhưng cần được bảo hộ mạnh mẽ hơn. Việc xây dựng và bảo vệ thương hiệu thông qua chính sách hỗ trợ đăng ký PGI cho nông sản gắn với du lịch không chỉ là biện pháp bảo hộ pháp lý đơn thuần. Đây là một chiến lược kinh tế toàn diện, giúp nâng cao giá trị sản phẩm, chống hàng giả, và biến trang trại thành điểm đến du lịch văn hóa – sinh thái.
Chỉ đẫn địa lý: Nâng tầm giá trị nông sản du lịch
Chỉ dẫn địa lý (Protected Geographical Indication – PGI) là một hình thức bảo hộ sở hữu trí tuệ, xác nhận sản phẩm có nguồn gốc từ một khu vực địa lý cụ thể và có chất lượng, danh tiếng hoặc đặc tính nhất định do điều kiện địa lý mang lại. Đối với du lịch, PGI là công cụ mạnh mẽ.
Bởi lễ, thách thức lớn nhất của nông sản đặc trưng như chè Thái Nguyên hay gạo nếp Ong Cao Bằng là nạn làm giả, làm nhái, gây thiệt hại nghiêm trọng đến niềm tin của người tiêu dùng và du khách. Chính sách PGI tạo ra một cơ chế pháp lý mạnh mẽ để kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc và xử lý các hành vi vi phạm. Nhờ có PGI, du khách mua Chè Thái Nguyên tại khu du lịch hoàn toàn yên tâm về nguồn gốc và chất lượng. Điều này không chỉ bảo vệ người tiêu dùng mà còn củng cố uy tín và danh tiếng cho địa phương.
Sản phẩm được bảo hộ PGI có giá trị cao hơn đáng kể so với sản phẩm cùng loại không được bảo hộ. Điều này là do PGI xác nhận sự độc đáo và chất lượng vượt trội. Trong du lịch, các sản phẩm OCOP (Mỗi xã một sản phẩm) đã được bảo hộ PGI trở thành quà tặng cao cấp, giúp tăng chi tiêu và đóng góp trực tiếp vào doanh thu của ngành du lịch. Ví dụ điển hình là thương hiệu Chè Tân Cương, đã trở thành một phần của tour du lịch, thu hút du khách đến tham quan các đồi chè và trải nghiệm văn hóa trà đạo.
Chính sách hỗ trợ
Quá trình đăng ký PGI thường phức tạp, tốn kém và đòi hỏi kỹ thuật cao, đặc biệt khó khăn đối với các hợp tác xã và hộ nông dân nhỏ. Vì vậy, sự can thiệp và hỗ trợ của chính sách nhà nước là điều kiện tiên quyết.
Thứ nhất, chính quyền cần cung cấp các gói hỗ trợ tài chính trực tiếp để chi trả chi phí nghiên cứu, xây dựng hồ sơ kỹ thuật, phân tích mẫu đất, nước, và đặc biệt là chi phí tư vấn pháp lý. Đây là những khoản chi phí lớn mà các HTX khó có thể tự gánh vác.
Thứ hai, thành lập các đơn vị tư vấn chuyên môn cấp tỉnh, bao gồm các nhà khoa học nông nghiệp, luật sư sở hữu trí tuệ và chuyên gia tiếp thị du lịch. Các đơn vị này sẽ trực tiếp hỗ trợ cộng đồng xây dựng hệ thống quản lý chất lượng nội bộ, thiết lập quy trình sản xuất thống nhất (là yêu cầu bắt buộc của PGI) và chuẩn bị hồ sơ đăng ký. Sự hỗ trợ kỹ thuật này là yếu tố quyết định sự thành bại của quá trình đăng ký.
Đăng ký PGI chỉ là bước khởi đầu. Điều quan trọng hơn là duy trì chất lượng và chống giả mạo sau khi được bảo hộ. Do đó, chính sách cần hỗ trợ thành lập và vận hành hệ thống kiểm soát nội bộ do chính cộng đồng sở hữu PGI quản lý. Ngoài ra, cơ quan quản lý thị trường cần tăng cường kiểm tra, giám sát thường xuyên và xử lý nghiêm các trường hợp làm giả PGI, đặc biệt tại các khu vực bán hàng du lịch.
Gắn kết với chuỗi giá trị Du lịch sinh thái
Mục tiêu cuối cùng của PGI không chỉ là bảo hộ, mà là tạo ra một chuỗi giá trị nơi sản phẩm và trải nghiệm du lịch đan xen, hỗ trợ lẫn nhau. Đối với Thái Nguyên, thương hiệu chè đã được bảo hộ PGI là nền tảng để phát triển “Du lịch vành đai Chè”. Chính sách cần khuyến khích các nông hộ PGI đầu tư vào cơ sở vật chất đơn giản (nhà trưng bày, phòng trà đạo, homestay) để đón khách du lịch. Du khách sẽ được trải nghiệm quy trình hái chè, sao chè, thưởng thức trà đạo theo nghi thức truyền thống – biến PGI thành một trải nghiệm văn hóa sống động.
Tại Cao Bằng, các sản phẩm như gạo nếp ong, hạt dẻ Trùng Khánh cần được tích hợp vào các tour du lịch nông nghiệp quanh khu vực Công viên địa chất toàn cầu. Ví dụ, du khách có thể tham quan cánh đồng lúa nếp ong, tham gia thu hoạch hạt dẻ, và thưởng thức ẩm thực bản địa chế biến từ chính nông sản PGI.
Để PGI phát huy tối đa sức mạnh, cần đẩy mạnh quảng bá thông qua công nghệ. Chính quyền cần hỗ trợ các đơn vị PGI ứng dụng Mã QR Code trên bao bì sản phẩm. Khi du khách quét mã, họ sẽ được dẫn đến một trang web hoặc ứng dụng chứa thông tin về nguồn gốc sản xuất, quy trình PGI, chứng nhận chất lượng và các điểm du lịch liên quan. Sự minh bạch số hóa này là yếu tố then chốt để xây dựng lòng tin tuyệt đối cho du khách hiện đại.
Chính sách hỗ trợ đăng ký Chỉ dẫn địa lý (PGI) cho nông sản gắn với du lịch tại Cao Bằng và Thái Nguyên là một chiến lược đầu tư thông minh và có tầm nhìn. PGI không chỉ là giấy tờ pháp lý mà là một cam kết chất lượng, một bảo chứng văn hóa và là chìa khóa để mở ra thị trường cao cấp cho du lịch. Bằng cách hỗ trợ cộng đồng xây dựng và bảo vệ thương hiệu PGI, Việt Nam không chỉ bảo tồn được các giống cây trồng quý hiếm, mà còn tạo ra sự liên kết kinh tế bền vững giữa nông nghiệp và du lịch. Sự thành công của PGI sẽ giúp nâng cao giá trị đặc sản, chống lại hàng giả, và khẳng định vị thế độc tôn của du lịch văn hóa – sinh thái dựa trên bản sắc độc đáo của vùng đất cội nguồn.
Trung tâm Thông tin du lịch
