(TITC) – Du lịch Cộng đồng (DLCĐ) đang là xu hướng phát triển bền vững tại nhiều địa phương Việt Nam, từ các làng cổ ven đô như Làng cổ Phước Tích (Huế) đến các bản làng vùng cao như Pù Luông (Thanh Hóa) hay Y Tý (Lào Cai). Tuy nhiên, yếu tố quyết định sự thành công và đẳng cấp của mô hình này không chỉ nằm ở cảnh quan thiên nhiên hay di sản văn hóa, mà là ở chất lượng dịch vụ và sự chuyên nghiệp của chính cộng đồng dân cư. Chương trình tập huấn kỹ năng đón tiếp, ngoại ngữ cho người dân bản địa chính là “chìa khóa vàng” để chuyển đổi mô hình DLCĐ trở nên chuyên nghiệp, nâng cao giá trị trải nghiệm, và đảm bảo lợi ích kinh tế quay trở lại cộng đồng một cách bền vững.
Homstay ở Pù Luông
Nâng tầm dịch vụ từ cải thiện kỹ năng
Cộng đồng dân cư, với sự chân thật và lòng hiếu khách tự nhiên, là linh hồn của DLCĐ. Đồng thời, họ cần được nâng cấp bằng kỹ năng chuyên nghiệp để đáp ứng tiêu chuẩn của thị trường du lịch quốc tế và nội địa cao cấp.
Khách du lịch hiện đại, đặc biệt là khách quốc tế, không chỉ tìm kiếm chỗ ngủ, thức ăn mà là trải nghiệm văn hóa sâu sắc và sự thoải mái, an toàn. Trong đó, kỹ năng đón tiếp (Hospitality Skills): Bao gồm kỹ năng giao tiếp, giải quyết tình huống, quản lý phàn nàn và an toàn cơ bản (sơ cấp cứu, an toàn vệ sinh thực phẩm). Một lời chào hỏi chuyên nghiệp, một nụ cười đúng lúc, hay khả năng xử lý sự cố (ví dụ: mất điện, hỏng hóc) nhanh chóng sẽ quyết định sự hài lòng của du khách, từ đó dẫn đến các đánh giá tích cực và quay lại lần sau. Cùng với đó Kỹ năng Kể chuyện (Story-telling) cũng là kỹ năng vô cùng quan trọng đối với người dân bản địa. Người nông dân Trà Quế không chỉ bán rau mà bán câu chuyện về phương pháp canh tác 400 năm tuổi. Chủ nhà sàn Pù Luông không chỉ cho khách ngủ mà kể câu chuyện về văn hóa Thái Đen, về rừng. Kỹ năng này biến trải nghiệm thành ký ức.
Homestay cộng đồng thường không thể cạnh tranh với khách sạn 5 sao về tiện nghi vật chất, nhưng có thể ưu thế về trải nghiệm cá nhân hóa và văn hóa bằng cách tạo ra sự khác biệt. Kỹ năng đón tiếp chuyên nghiệp giúp tăng tính cạnh tranh và cho phép cộng đồng định giá dịch vụ cao hơn.
Tại Pù Luông (Thanh Hóa): Một số Homestay tham gia chương trình đào tạo kỹ năng đón tiếp chuyên sâu đã ghi nhận mức tăng trưởng rõ rệt. Quan trọng hơn, tỷ lệ đặt phòng trực tiếp không qua công ty lữ hành đã tăng 35%, kéo theo mức tăng doanh thu ròng cho các hộ gia đình lên đến 20-30%. Sự thay đổi từ thái độ phục vụ đến cách xử lý yêu cầu nhỏ đã tạo ra hiệu ứng truyền miệng tích cực, thu hút phân khúc khách cao cấp hơn.
Nâng cao trình độ ngoại ngữ kết nối bản làng với thế giới
Rào cản ngôn ngữ là một trong những trở ngại lớn nhất khiến lợi ích kinh tế từ khách quốc tế khó chảy về trực tiếp cộng đồng. Tiếng Anh cơ bản giúp người dân trực tiếp giới thiệu dịch vụ (Homestay, thuê xe, ẩm thực), hiểu được nhu cầu của du khách, từ đó tăng doanh thu và khả năng tương tác.
Ngoại ngữ giúp chủ Homestay tự tin quản lý các nền tảng đặt phòng quốc tế (Booking, Agoda), đọc hiểu và phản hồi các đánh giá của khách quốc tế, nâng cao uy tín trực tuyến.
Ngoài ra ngoại ngữ còn giúp tăng cường tương tác văn hóa với du khách: Khách quốc tế đến DLCĐ mong muốn giao tiếp với người bản địa. Dù chỉ là những câu giao tiếp đơn giản, sự tương tác này cũng mang lại giá trị văn hóa và cảm xúc vô giá, khiến du khách cảm thấy được tôn trọng và hòa nhập.
Đặc biệt, khi người dân làm chủ được ngoại ngữ và kỹ năng đón tiếp, họ sẽ không bị phụ thuộc hoàn toàn vào các công ty du lịch, tránh bị ép giá, và tự chủ gia tăng tầm nhìn bền vững hơn trong kinh doanh.
Để DLCĐ thực sự tiếp cận được thị trường quốc tế, người dân cần làm chủ công nghệ và tự chủ quảng bá. Kỹ năng số và E-marketing là yếu tố quyết định sự độc lập kinh tế:Học cách tạo, tối ưu hóa hồ sơ Homestay trên Booking.com, Airbnb; sử dụng công cụ dịch thuật để giao tiếp với khách nước ngoài.
Sáng tạo nội dung số cơ bản: Đào tạo các kỹ năng chụp ảnh, quay video bằng điện thoại thông minh để tự quảng bá hình ảnh Homestay, ẩm thực, và văn hóa địa phương lên mạng xã hội (Facebook, Instagram, TikTok). Đây là cách hiệu quả và chi phí thấp nhất để tự chủ tạo ra các chiến dịch tiếp thị mang tính chân thật, thu hút khách mà không cần phụ thuộc vào bên thứ ba. Kỹ năng viết phản hồi lịch sự, khéo léo và chuyên nghiệp đối với các đánh giá trực tuyến (cả tích cực và tiêu cực) để xây dựng uy tín thương hiệu cá nhân.
Để chương trình tập huấn thực sự hiệu quả, chương trình đó cần phải được thiết kế riêng biệt, phù hợp với trình độ, văn hóa và điều kiện thời gian của cộng đồng dân cư trực tiếp làm du lịch.
Chương trình đào tạo cho cộng đồng DLCĐ không thể áp dụng phương pháp giáo dục hàn lâm. Cần ưu tiên các mô hình học tập dựa trên trải nghiệm Phương pháp tiếp cận phù hợp văn hóa và thực tiễn: Học qua Thực hành (Hands-on Learning): Cần tổ chức các buổi học bằng cách đóng vai (Role-play) tình huống đón tiếp khách, xử lý phàn nàn ngay tại Homestay của họ. Sử dụng các chủ Homestay thành công, có kinh nghiệm làm du lịch tốt trong cộng đồng để truyền đạt kiến thức cho người khác. “Người trong nhà dạy người trong nhà” sẽ tăng tính tin cậy và hiệu quả.
Nội dung ngoại ngữ cần đảm bảo tiêu chí tập trung và thiết thực: chỉ cần tập trung vào các câu giao tiếp cơ bản, từ vựng liên quan đến dịch vụ (ăn uống, phòng ngủ, chỉ đường) và văn hóa địa phương. Các buổi tập huấn cần được tổ chức vào các thời điểm thích hợp với lịch sản xuất nông nghiệp, tránh mùa vụ cao điểm để đảm bảo người dân có thể tham gia đầy đủ.
Thách thức lớn nhất là làm sao để kiến thức không bị mai một. Cần thiết lập cơ chế “học đi đôi với hành” và “khuyến khích thực hành” liên tục: Tổ chức “Câu lạc bộ Kỹ năng”: Thiết lập định kỳ hàng tháng các buổi sinh hoạt tại cộng đồng (ví dụ: “English Coffee Morning” hay “Hội thảo Xử lý Tình huống”) để các hộ gia đình thực hành tiếng Anh và kỹ năng đón tiếp trong môi trường không áp lực, duy trì thói quen.
Thiết lập Chuẩn dịch vụ Cộng đồng (Standard Operating Procedures – SOPs): Chính quyền địa phương ban hành bộ quy tắc dịch vụ Homestay cơ bản và sử dụng cơ chế “kiểm tra chéo” giữa các hộ gia đình hoặc mời các chuyên gia/khách hàng bí mật đánh giá định kỳ. Gắn kết quả đào tạo với lợi ích kinh tế. Các hộ đạt chứng nhận đào tạo và có điểm đánh giá dịch vụ cao sẽ được ưu tiên trong các chương trình xúc tiến du lịch của địa phương, được các công ty lữ hành liên kết. Ngược lại, những hộ có phản hồi tiêu cực liên tục sẽ nhận được cảnh báo và đào tạo lại, tạo động lực duy trì chất lượng.
Thành công của chương trình tập huấn đòi hỏi sự hợp tác chặt chẽ của ba bên: Chính quyền, Doanh nghiệp và Cộng đồng. Vai trò của chính quyền (nhà nước) là cung cấp kinh phí, xây dựng khung chương trình đào tạo chuẩn, và ban hành các tiêu chuẩn dịch vụ Homestay cộng đồng. Việc cấp chứng nhận sau đào tạo là sự công nhận, khuyến khích.
Vai trò của Doanh nghiệp: Cung cấp giáo trình thực tế, cử chuyên gia/hướng dẫn viên du lịch chuyên nghiệp làm giảng viên. Doanh nghiệp cam kết ưu tiên liên kết và đưa khách đến các homestay đã được đào tạo, đảm bảo đầu ra cho cộng đồng.
Vai trò của cộng đồng: Cam kết tham gia đầy đủ, chủ động áp dụng kiến thức vào thực tế và chia sẻ kinh nghiệm cho các hộ khác.
Sau mỗi khóa học, cần tổ chức đánh giá định kỳ thông qua sự phản hồi của du khách, sự cải thiện trong chất lượng dịch vụ (vệ sinh, an toàn) và tăng trưởng doanh thu của các hộ tham gia.
Chương trình tập huấn kỹ năng đón tiếp và ngoại ngữ cho cộng đồng dân cư là một khoản đầu tư chiến lược, không phải là chi phí. Nó là bước đi cấp thiết để chuyển đổi các mô hình DLCĐ, đặc biệt là tại các điểm nóng như Y Tý, Pù Luông hay các làng nghề ven đô, từ hình thức tự phát, tiềm năng sang mô hình chuyên nghiệp, bền vững.
Khi người dân bản địa được trang bị đầy đủ kỹ năng, họ sẽ tự tin làm chủ dịch vụ, bảo vệ bản sắc văn hóa và môi trường một cách tự giác. Chỉ khi nguồn nhân lực cộng đồng được nâng tầm, Du lịch Cộng đồng Việt Nam mới thực sự phát triển đúng với tiềm năng và đạt đến đẳng cấp quốc tế. Chìa khóa vàng của du lịch bền vững nằm trong tay chính những người dân bản địa, và việc đào tạo là hành động khai mở cánh cửa đó.
Trung tâm Thông tin du lịch
