(TITC) – Làng nghề làm cá khô Phú Thọ (thuộc xã Phú Thọ, tỉnh Đồng Tháp) từ lâu đã trở thành nét đặc trưng tiêu biểu của miệt Đồng Tháp Mười. Không đơn thuần là nghề chế biến thủy sản, nghề làm khô ở Phú Thọ còn gắn liền với lịch sử khai hoang, với đời sống cư dân vùng sông nước và với những câu chuyện mưu sinh mộc mạc. Qua nhiều thế hệ, nghề vẫn được gìn giữ, phát triển và trở thành biểu tượng văn hóa đặc sắc của địa phương.
Từ tập quán mưu sinh đến hình thành làng nghề
Nằm ở thượng nguồn sông Tiền trù phú, người dân nơi đây đã sớm gắn bó với con cá, con tôm như lẽ sống. Mùa nước nổi về mang theo lượng cá tự nhiên dồi dào, bà con nghĩ ra cách chế biến để dành ăn dần, và từ đó, nghề làm cá khô ra đời. Qua thời gian, làng nghề dần mở rộng và trở thành thương hiệu, thành nét văn hóa đặc sắc của vùng sông nước miền Tây.
Một trong những yếu tố giúp nghề cá khô Phú Thọ phát triển bền vững chính là nguồn nguyên liệu ổn định và phong phú. Trước kia, phần lớn nguyên liệu đến từ nguồn cá tự nhiên mùa lũ: cá lóc, cá sến, cá rô, cá chốt, cá linh… được người dân đánh bắt trực tiếp từ sông Tiền và các kênh rạch. Tuy nhiên, khi nguồn cá tự nhiên ngày càng giảm do biến đổi dòng chảy và khai thác quá mức, bà con đã chủ động mở rộng mô hình nuôi cá thương phẩm như cá lóc, cá rô đồng, cá sặc rằn… nhằm đảm bảo lượng nguyên liệu quanh năm. Sự kết hợp giữa nguồn cá tự nhiên theo mùa và cá nuôi đã giúp làng nghề không chỉ có nguồn nguyên liệu ổn định mà còn giữ được chất lượng tươi ngon, ổn định hương vị đặc trưng của sản phẩm cá khô Phú Thọ.
Song song với việc đa dạng hóa nguyên liệu, kỹ thuật chế biến truyền thống vẫn được gìn giữ trọn vẹn. Từ công đoạn như chọn cá, xẻ, rửa, ướp muối hay phơi đều được làm bằng tay, đòi hỏi sự tỉ mỉ và hiểu biết về thời tiết. Người dân nơi đây luôn tuân thủ các bước sơ chế, ướp muối, phơi nắng đúng độ để cá có màu sắc đẹp, thịt săn chắc và vị đậm đà tự nhiên. Mỗi gia đình lại có bí quyết riêng để giữ thịt cá dai, thơm, vị mặn vừa phải, tạo nên nét đặc trưng riêng của khô Phú Thọ. Nhiều hộ dân mạnh dạn đầu tư nhà xưởng, máy sấy, khu phơi tiêu chuẩn nhằm nâng cao vệ sinh an toàn thực phẩm mà vẫn giữ được “chất” thủ công – yếu tố làm nên linh hồn của cá khô Phú Thọ. Nhờ vậy, sản lượng cá khô ngày càng tăng, đáp ứng nhu cầu thị trường trong và ngoài tỉnh, đặc biệt vào các dịp lễ, Tết.
Trải qua nhiều thăng trầm, làng nghề làm cá khô Phú Thọ vẫn giữ được hơi thở mộc mạc của sông nước trong từng mẻ cá, đồng thời khéo léo thích nghi với xu hướng sản xuất hiện đại. Nghề không chỉ mang lại sinh kế ổn định cho hàng trăm hộ dân mà còn góp phần duy trì bản sắc văn hóa lâu đời của Đồng Tháp. Từ những con cá bình dị của miền sông nước, làng Phú Thọ đang từng bước xây dựng thương hiệu cá khô truyền thống, trở thành sản phẩm gắn liền với đời sống, du lịch và niềm tự hào của địa phương.
Làng nghề lớn mạnh và dấu ấn văn hóa đặc sắc
Qua quá trình phát triển, đến nay Phú Thọ đã trở thành làng nghề làm khô lớn nhất Đồng Tháp với hàng trăm hộ tham gia sản xuất. Mỗi buổi sáng, làng nghề trở nên rộn ràng hơn bao giờ hết. Người dân tất bật xẻ cá, rửa cá, ướp muối, phơi nắng; những giàn phơi dài trải theo tỉnh lộ 844 tạo nên một bức tranh sinh hoạt đặc trưng của miền Tây mùa nắng. Sản lượng tiêu thụ mỗi năm lên đến hàng trăm tấn, góp phần quan trọng vào thu nhập của người dân và hình thành chuỗi sản xuất – tiêu thụ bền vững.
Làng nghề cũng mang trong mình giá trị văn hóa sâu sắc. Việc cùng nhau phơi cá, đảo cá, đóng gói hay giúp đỡ nhau khi vào mùa cao điểm tạo nên bầu không khí đoàn kết đặc trưng của làng quê miền Tây. Những câu chuyện kể bên mẻ cá mới phơi, những kinh nghiệm truyền nghề của người già cho lớp trẻ đã làm nên chiều sâu văn hóa của làng nghề. Tất cả giúp Phú Thọ không chỉ nổi tiếng bởi sản phẩm mà còn bởi nếp sinh hoạt gắn bó, nghĩa tình.
Năm 2019, lần đầu tiên sản phẩm cá khô của xã Phú Thọ được Cục Sở hữu trí tuệ cấp nhãn hiệu chứng nhận “Khô Phú Thọ”. Để khai thác hết được giá trị mà nhãn hiệu chứng nhận mang lại là câu chuyện lâu dài, địa phương đang đồng hành cùng bà con từng bước hoàn chỉnh các khâu trong sản xuất và tiêu thụ để sản phẩm ra thị trường có lợi thế cạnh tranh cũng như lợi nhuận nhiều hơn.
Không chỉ gìn giữ hồn nghề, làng khô Phú Thọ còn trở thành điểm đến hấp dẫn. Nhiều khách du lịch đã tìm đến đây để tận mắt quan sát quy trình làm khô thủ công, cảm nhận không khí lao động nhộn nhịp và thưởng thức nét văn hóa đặc sắc của vùng sông nước. Khung cảnh hàng trăm giàn phơi cá dưới nắng vàng, mùi tanh nồng đặc trưng của cá, hơi mặn muối quyện trong gió, và tiếng nói cười của người thợ đã tạo nên một trải nghiệm mang đậm hơi thở miền Tây mà hiếm nơi nào có được.
Làng nghề làm cá khô Phú Thọ là minh chứng cho sức sống bền bỉ của nghề truyền thống trong thời hiện đại. Từ tập quán mưu sinh của người dân vùng ngập lũ, nghề đã phát triển thành làng nghề lớn mạnh, tạo công ăn việc làm cho hàng trăm hộ và hình thành một phần bản sắc văn hóa độc đáo của tỉnh Đồng Tháp. Khi những giá trị truyền thống được gìn giữ và kết hợp với xu hướng phát triển mới, Phú Thọ chắc chắn sẽ tiếp tục tỏa sáng như một biểu tượng văn hóa – kinh tế của Đồng Tháp Mười, nơi lưu giữ trọn vẹn hương vị và tâm hồn miền sông nước.
Trung tâm Thông tin du lịch
