(TITC) – Bằng sắc màu rực rỡ, hương vị mộc mạc và ý nghĩa tâm linh sâu sắc, bánh dày ngũ sắc từ lâu đã trở thành biểu tượng văn hóa ẩm thực độc đáo trong đời sống của đồng bào Tày, Nùng ở Cao Bằng và nhiều tỉnh miền núi phía Bắc. Không chỉ hiện diện trong các dịp lễ hội, ngày Tết hay sự kiện trọng đại, món bánh này còn gửi gắm trong đó quan niệm sống hài hòa với thiên nhiên, cộng đồng và vũ trụ.
Bánh dày vốn quen thuộc trong văn hóa ẩm thực Việt, gắn với truyền thuyết Lang Liêu và tinh thần “uống nước nhớ nguồn”. Tuy nhiên, bánh dày ngũ sắc lại mang một bản sắc riêng biệt. Thay vì chỉ có màu trắng thuần khiết của gạo nếp, bánh được tạo nên từ năm sắc màu: đỏ, vàng, xanh, tím và trắng, tượng trưng cho ngũ hành Kim – Mộc – Thủy – Hỏa – Thổ. Sự hòa quyện ấy không chỉ tạo nên vẻ đẹp bắt mắt mà còn thể hiện triết lý cân bằng, hài hòa giữa con người với trời đất – một quan niệm đã ăn sâu trong đời sống tinh thần của đồng bào vùng cao.
Với người Tày, Nùng, mỗi màu bánh mang một ý nghĩa tốt lành. Màu đỏ tượng trưng cho may mắn, hạnh phúc; màu vàng gợi sự sung túc, đủ đầy; màu xanh là biểu trưng của sức sống, thiên nhiên; màu tím thể hiện lòng thủy chung, son sắt; còn màu trắng đại diện cho sự tinh khiết, trong lành. Bởi vậy, bánh dày ngũ sắc thường được bày biện trang trọng trong những dịp quan trọng như Tết Nguyên đán, lễ hội truyền thống, đám cưới, lễ mừng nhà mới, như một lời cầu chúc trọn vẹn gửi đến gia đình và bản làng.
Điểm đặc biệt làm nên giá trị của bánh dày ngũ sắc chính là nguyên liệu tạo màu hoàn toàn từ thiên nhiên. Người dân không dùng phẩm màu mà lấy màu đỏ từ gấc chín, màu vàng từ nghệ tươi, màu xanh từ lá dứa hoặc lá riềng, màu tím từ lá cẩm, còn màu trắng giữ nguyên sắc nếp. Gạo làm bánh là nếp nương, giống nếp trồng trên sườn núi, hạt mẩy, thơm, dẻo, tạo nên độ dai mềm đặc trưng cho bánh.
Quy trình làm bánh không quá cầu kỳ nhưng đòi hỏi sự tỉ mỉ và khéo léo. Gạo nếp sau khi vo sạch được ngâm với nước màu, rồi đem đồ chín trong chõ. Công đoạn quan trọng nhất là giã bánh. Những chiếc chày gỗ nặng nhịp nhàng giã xuống cối đá, tạo nên âm thanh rộn ràng quen thuộc mỗi dịp lễ Tết. Công việc này cần sự phối hợp ăn ý của nhiều người, thể hiện tinh thần gắn kết gia đình, cộng đồng. Khi nếp đã nhuyễn mịn, từng phần bột được vo tròn, ấn dẹt, sắp xếp thành mâm bánh ngũ sắc hài hòa.
Bánh dày ngũ sắc có hương vị dẻo thơm tự nhiên, có thể ăn chay cùng giò, chả, hoặc biến tấu với nhân lạc rang, vừng đen trộn đường. Dù thưởng thức theo cách nào, món bánh vẫn mang đến cảm giác ấm áp, thân quen.
Không chỉ là món ăn, bánh dày ngũ sắc còn là di sản văn hóa sống động, kết nối quá khứ với hiện tại. Trong nhịp sống hiện đại, hình ảnh mâm bánh dày rực rỡ sắc màu không chỉ khiến du khách tò mò, thích thú mà còn góp phần lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống, trở thành món quà tinh thần đậm đà bản sắc của núi rừng phía Bắc.
Trung tâm Thông tin du lịch
