(TITC) – Quảng Ngãi không chỉ được biết đến với những bãi biển hoang sơ, những cánh đồng lúa mênh mông, mà còn có một “viên ngọc thô” mang đậm dấu ấn văn hóa truyền thống – làng nghề làm đường phèn, đường phổi. Nơi đây, từng viên đường trong suốt, từng tảng đường vàng óng không chỉ mang vị ngọt thanh đặc trưng, mà còn chứa đựng cả tâm huyết, kinh nghiệm và tình yêu quê hương của bao thế hệ người dân cần cù, mộc mạc.
Làng nghề làm đường phèn, đường phổi Quảng Ngãi
Trải qua hàng trăm năm, những ngôi làng nằm dọc bên dòng sông Trà Khúc như Ba La, Vạn Tượng… vẫn giữ được ngọn lửa đỏ lò đường rực sáng mỗi mùa thu hoạch mía. Từ xa xưa, nơi đây vốn là vùng đất “vựa mía” lớn nhất Quảng Ngãi. Cứ đến mùa ép mía, tiếng trâu bò kéo cối, tiếng nước mía róc rách hòa cùng mùi thơm ngọt ngào của mật đường lan tỏa khắp xóm làng – tạo nên khung cảnh lao động vừa nhộn nhịp vừa thơ mộng.
Người dân nơi đây vẫn thường nói vui rằng: “Ngọt như đường cát, mát như đường phèn” – một câu ví von dân gian nhưng đủ để nói lên cái tinh tế, khác biệt của nghề làm đường thủ công xứ Quảng.
Tinh hoa trong từng hạt đường phèn
Nếu có dịp đặt chân đến làng nghề, du khách sẽ được chứng kiến tận mắt quy trình làm đường phèn – một công việc tưởng chừng giản đơn, nhưng lại đòi hỏi sự khéo léo, tỉ mỉ và kiên nhẫn vô cùng. Nguyên liệu chính là đường cát trắng của nhà máy đường Quảng Ngãi, được nấu cùng nước trong, trứng gà, dầu phộng và một ít nước vôi. Mỗi nguyên liệu đều có vai trò riêng: trứng gà giúp lắng cặn và làm trong đường; vôi tạo phản ứng kết tủa nhanh; dầu phộng giúp đường không dính vào vành thùng. Tất cả được hòa quyện tinh tế qua đôi tay dày dạn kinh nghiệm của người thợ.
Đường phèn kết tinh, bám vào các sợi chỉ trông như pha lê. Ảnh: Internet
Đường phèn vàng Quảng Ngãi có vị ngọt thanh, không gắt rất thơm mùi mật mía
Khi đường được nấu đến độ sánh vừa đủ, người thợ rót hỗn hợp vào những chiếc vại gốm có đặt sẵn rọ đan bằng chỉ. Sau bảy ngày chờ đợi, những khối tinh thể trong veo dần kết tinh, tựa như những viên thạch anh ngọt ngào của đất trời. Từng viên đường được tách ra, phơi nắng, đập nhỏ rồi đóng gói chuyển đi khắp nơi.
Đường phèn Quảng Ngãi có hai loại: đường phèn trắng và đường phèn vàng. Đường phèn trắng có vị ngọt nhẹ, thanh mát; còn đường phèn vàng giữ trọn hương thơm nồng nàn của mật mía, không qua tẩy trắng – thể hiện rõ nét đặc trưng của sản phẩm thủ công truyền thống.
Đường phổi – hương vị của sự giản dị và tinh tế
Cùng với đường phèn, đường phổi cũng là một niềm tự hào của làng nghề. Khác với đường phèn cứng trong suốt, đường phổi lại có cấu trúc xốp nhẹ, giòn tan. Tên gọi “đường phổi” xuất phát từ hình dáng của sản phẩm, có loại to bản như lá phổi, có loại nhỏ gọn hình chữ nhật. Khi nếm thử, người ta cảm nhận được vị ngọt thanh, dịu nhẹ và thơm tự nhiên, để lại dư vị dễ chịu nơi đầu lưỡi.
Đường phổi
Không chỉ là một loại gia vị quen thuộc trong các món ăn, đường phổi còn được dùng để nấu chè, nấu nước gừng hoặc làm quà tặng – biểu trưng cho sự ngọt ngào, tinh khiết và bền bỉ của người dân xứ Quảng.
Hành trình du lịch nông thôn ngọt ngào
Ngày nay, khi du lịch trải nghiệm và du lịch nông thôn đang trở thành xu hướng, làng nghề làm đường phèn, đường phổi Quảng Ngãi trở thành điểm đến hấp dẫn cho du khách yêu thích sự mộc mạc và chân thật. Đến đây, bạn không chỉ được tìm hiểu quy trình làm đường truyền thống, mà còn có thể trải nghiệm thực tế: nhóm bếp, nấu mật, lọc đường, đổ khuôn… để tận tay tạo nên những viên đường đầu tiên cho riêng mình.
Bên cạnh đó, du khách còn có thể dạo quanh những cánh đồng mía xanh ngút ngàn, nghe người nông dân kể chuyện về nghề, thưởng thức ly nước mía tươi mát lạnh ngay giữa trưa nắng – một cảm giác bình dị mà khó quên. Nhiều du khách khi rời làng nghề vẫn không quên mang về vài ký đường phèn hoặc đường phổi như mang theo một chút hương vị quê nhà.
Dù công nghệ ngày nay phát triển mạnh, nhiều nơi đã sử dụng máy móc để sản xuất đường phèn, nhưng ở Quảng Ngãi, người thợ vẫn trung thành với phương pháp thủ công, bởi họ hiểu rằng, chính sự tỉ mỉ và tâm huyết trong từng công đoạn mới làm nên linh hồn của sản phẩm. Mỗi viên đường không chỉ là thực phẩm, mà còn là kết tinh của thời gian, công sức và tình yêu nghề.
Đến với làng nghề làm đường phèn – đường phổi Quảng Ngãi, bạn sẽ không chỉ được thưởng thức vị ngọt của đường, mà còn được cảm nhận vị ngọt của đời sống người dân quê, của truyền thống được gìn giữ qua bao thế hệ. Một chuyến đi không chỉ để khám phá, mà còn để lắng lòng, để hiểu thêm rằng: giữa nhịp sống hiện đại, vẫn còn đó những miền quê mộc mạc đang âm thầm lưu giữ hương vị ngọt ngào của quá khứ.
Trung tâm Thông tin du lịch
