(TITC) – Giữa những ồn ào của cuộc sống hiện đại và sự phát triển của ngành du lịch đại chúng, làng gốm Bình Đức, thuộc xã Bắc Bình, tỉnh Lâm Đồng, vẫn giữ cho mình một không gian yên bình và trầm mặc. Nơi đây, nghề làm gốm không chỉ là một kế sinh nhai mà còn là một di sản sống động của người Chăm, được lưu giữ qua bàn tay của những người phụ nữ tài hoa. Tuy nhiên, thay vì chỉ ẩn mình trong giá trị truyền thống, gốm Bình Đức đang từng bước chuyển mình, trở thành một điểm đến du lịch văn hóa hấp dẫn, nơi du khách không chỉ chiêm ngưỡng mà còn được hòa mình vào dòng chảy văn hóa ngàn năm.
Khi di sản trở thành trải nghiệm du lịch
Làng gốm Bình Đức không nhộn nhịp như các làng nghề du lịch khác nhưng chính sự giản dị, chân thực ấy lại là yếu tố thu hút du khách tìm kiếm những trải nghiệm sâu sắc và gần gũi. Hầu hết các sản phẩm gốm ở đây đều được làm từ đôi bàn tay điêu luyện của người thợ, không hề sử dụng bất kỳ khuôn đúc nào. Điều này tạo nên một giá trị độc bản cho mỗi sản phẩm, biến chúng không chỉ là vật dụng mà còn là một tác phẩm nghệ thuật, một “dấu vân tay” của người nghệ nhân. Đối với du khách, việc được tận mắt chứng kiến quy trình này là một trải nghiệm vô cùng quý giá.
Hoạt động du lịch tại làng gốm Bình Đức không dừng lại ở việc tham quan. Du khách được mời gọi để trở thành một phần của quy trình sáng tạo. dưới sự hướng dẫn của nghệ nhân, họ có thể tự tay nhào nặn đất sét, tạo hình một chiếc bình, một chiếc chén, hay một vật trang trí nhỏ. Những đôi bàn tay, ban đầu còn lóng ngóng, dần trở nên quen thuộc hơn khi chạm vào đất, cảm nhận sự dẻo dai và mềm mại của chất liệu. Đây không chỉ là một hoạt động giải trí mà còn là một bài học về sự kiên nhẫn, về lòng yêu nghề và sự tỉ mỉ của người Chăm.
Nghệ nhân Nguyễn Thị Hồng đang trình diễn làm gốm là một hình ảnh quen thuộc và sống động đối với du khách. Mỗi thao tác của bà đều chứa đựng kinh nghiệm hàng chục năm, tạo nên sự uyển chuyển và tinh tế. Du khách không chỉ nhìn mà còn được lắng nghe những câu chuyện về nghề, về cuộc sống, về niềm tự hào của người thợ. “Làm gốm không chỉ là nghề, mà còn là tâm hồn của chúng tôi,” bà chia sẻ, và những lời nói giản dị ấy đã chạm đến trái tim của du khách, giúp họ hiểu sâu sắc hơn về giá trị văn hóa đang được bảo tồn nơi đây.
Sợi dây kết nối giữa quá khứ và hiện tại
Làng gốm Bình Đức là một minh chứng sống cho nghệ thuật làm gốm không tráng men của người Chăm, một di sản văn hóa phi vật thể quý báu. Điểm ấn tượng nhất đối với du khách chính là kỹ thuật nung gốm truyền thống, không sử dụng lò nung công nghiệp. Sau khi sản phẩm được phơi khô, chúng sẽ được xếp chồng lên nhau ở ngoài trời, phủ rơm và củi, rồi nung trực tiếp. Quá trình này không chỉ tạo ra màu sắc độc đáo cho gốm mà còn là một nghi thức thiêng liêng, một sự giao cảm giữa con người và thiên nhiên.
Bà Minh Thanh, một du khách đến từ Đồng Nai, chia sẻ cảm nhận: “Điều ấn tượng là tất cả gốm không tráng men và được phơi khô, nung ở ngoài trời bằng củi, rơm. Những thứ tưởng như bỏ đi như vỏ sò, nắp chai, hòn đá, qua bàn tay khéo léo của người phụ nữ Chăm lại trở thành công cụ tạo nên những hoa văn hình răng cưa, sóng nước, hoa, lá… đẹp mắt, độc đáo.” Trải nghiệm này giúp bà và nhiều du khách khác không chỉ hiểu về kỹ thuật làm gốm mà còn cảm nhận được sự sáng tạo, trí tưởng tượng phong phú của người Chăm. Đây chính là giá trị cốt lõi mà du lịch văn hóa mang lại, giúp du khách không chỉ tiêu thụ sản phẩm mà còn tiếp nhận tri thức và sự trân trọng.
Từ nhiều năm nay, Trung tâm Trưng bày văn hóa Chăm thuộc Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng đã đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối du khách với làng nghề. Thông qua các chương trình tour được thiết kế riêng, trung tâm đã tạo ra một cầu nối giữa du lịch và bảo tồn, giúp người dân có thêm thu nhập, đồng thời nâng cao ý thức giữ gìn di sản. Mỗi du khách đến đây không chỉ mua một món đồ kỷ niệm mà còn ủng hộ trực tiếp cho việc bảo tồn một nghề truyền thống đang đứng trước nguy cơ mai một.
Việc phát triển du lịch tại làng gốm Bình Đức không chỉ là câu chuyện về kinh tế. Đó còn là câu chuyện về việc giữ gìn bản sắc, về lòng tự hào của một cộng đồng. Khi người thợ gốm đứng trước du khách, họ không chỉ là người bán hàng mà còn là đại sứ văn hóa, người kể chuyện, và người giữ lửa cho một di sản. Mỗi sản phẩm gốm được bán đi, mỗi câu chuyện được kể lại, không chỉ mang lại thu nhập mà còn giúp truyền tải một thông điệp mạnh mẽ: “Hãy trân trọng những giá trị truyền thống, bởi đó là cội nguồn của chúng ta.”
Những thách thức và tầm nhìn phát triển bền vững
Tuy nhiên, con đường phát triển du lịch gắn với di sản của làng gốm Bình Đức vẫn còn nhiều thách thức. Nghề gốm thủ công đòi hỏi sự kiên trì, nhẫn nại và sức lao động lớn, trong khi thu nhập chưa thực sự ổn định. Điều này khiến cho nhiều người trẻ không còn mặn mà với nghề truyền thống. Nỗi lo về sự thiếu hụt lớp thợ kế cận đang ngày càng hiện hữu.
Nghệ nhân Nguyễn Thị Minh, người đã dành cả đời để gắn bó với gốm, nay vẫn nặng lòng với “đất” và lo sợ về tương lai của nghề. Bà chia sẻ: “Có những lúc ốm nặng, phải nghỉ làm một thời gian, nhưng khi khỏe lại, đôi tay tôi vẫn không thể tách rời với đất, với gốm. Nghề này đã đi qua nhiều thế hệ trong gia đình tôi, nên tôi chỉ mong sao có người kế nghiệp để nghề không bị mất.”
Để giải quyết bài toán này, chính quyền địa phương và các tổ chức liên quan đã và đang tích cực vào cuộc. Việc tổ chức các lớp dạy nghề, kết nối với các tour du lịch sinh thái, và hỗ trợ về vốn đầu tư đã tạo ra những động lực mới. Việc đưa làng gốm trở thành một điểm đến du lịch không chỉ giúp tăng thêm thu nhập mà còn tạo cơ hội để người trẻ hiểu và yêu hơn cái nghề của cha ông. Sự kiện UNESCO chính thức ghi danh “Nghệ thuật làm gốm của người Chăm vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp” vào cuối tháng 11/2022 đã trở thành niềm vui và động lực to lớn cho người dân, một lời khẳng định rằng gốm Chăm không chỉ là sản phẩm của một làng nghề mà còn là di sản của cả nhân loại, cần được bảo vệ và phát huy.
Việc gắn kết gốm Bình Đức với du lịch là một hướng đi đúng đắn, mang lại lợi ích kép: vừa bảo tồn được một di sản quý báu, vừa tạo ra cơ hội phát triển kinh tế bền vững cho người dân địa phương. Nó biến làng gốm không chỉ là một nơi sản xuất mà là một bảo tàng sống, nơi mỗi du khách có thể chạm vào, cảm nhận và mang về một phần của văn hóa Chăm. Khi những người thợ gốm vẫn còn tâm niệm giữ “lửa nghề”, di sản này sẽ không bao giờ bị mai một, mà sẽ tiếp tục vươn xa, trở thành một điểm sáng trên bản đồ du lịch văn hóa Việt Nam.
Trung tâm Thông tin du lịch
